Η Ελλάδα εξαρτάται από το πετρέλαιο του Περσικού

Η Ελλάδα εξαρτάται από το πετρέλαιο του Περσικού

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν βασικό πέρασμα μεταφοράς και ο αποκλεισμός τους προκαλεί αλυσιδωτές πιέσεις σε ναυτιλία, διυλιστήρια και διεθνές εμπόριο

Οι επιπτώσεις της πολεμικής σύρραξης στον Περσικό Κόλπο δεν αφορούν μόνο την εκτίναξη των τιμών των ενεργειακών προϊόντων, αλλά επεκτείνονται και στο εμπορικό τομέα, καθώς η Ελλάδα εισάγει άνω του 40% του αργού πετρελαίου από το Ιράκ και τη Σαουδική Αραβία. Και μπορεί να μην τίθενται ζητήματα τροφοδοσίας της αγοράς, καθώς υπάρχουν επαρκείς ποσότητες στα διυλιστήρια και στις εταιρίες εμπορίας, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και μέρος των στρατηγικών αποθεμάτων, αν χρειαστεί, αλλά αν η διαταραχή στην παραγωγή και τη διακίνηση πετρελαίου συνεχιστεί για αρκετό καιρό, τότε θα πρέπει να αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις τροφοδοσίας της ελληνικής αγοράς με «μαύρο χρυσό».

Σύμφωνα με το γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων του ελληνικού προξενείου στο Ερμπίλ, το Ιράκ είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής αργού πετρελαίου στη χώρα μας, με τις εισαγωγές το 2025 να φτάνουν σε αξία τα 2,77 δισ. ευρώ, σε σύνολο εισαγωγών αργού πετρελαίου 8,38 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια, το 1/3 του αργού πετρελαίου που εισήγαγε η χώρα μας κατά την περσινή χρονιά ήρθε από το Ιράκ σε αξία. Μάλιστα, το 2024 η Ελλάδα ήταν ο 5ος μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου του Ιράκ μετά την Κίνα, την Ινδία, την Τουρκία και την Ιταλία. Αν προσθέσουμε και τη Σαουδική Αραβία (με εισαγωγές αργού πετρελαίου ύψους 820 εκατ. ευρώ), τότε οι ελληνικές εισαγωγές αργού πετρελαίου από αυτές τις δύο χώρες του Περσικού Κόλπου ξεπερνούν τα 3,59 δισ. ευρώ ή περίπου 42% σε αξία στο σύνολο των εισαγωγών πετρελαίου.

Το Ιράκ βρίσκεται σταθερά στην πρώτη θέση όσον αφορά την τροφοδοσία της ελληνικής αγοράς με αργό πετρέλαιο τα τελευταία χρόνια, ενώ μετά ακολουθούν το Καζακστάν και η Λιβύη, καθώς οι κυρώσεις σε Ιράν και Ρωσία έβγαλαν τις συγκεκριμένες χώρες από το κάδρο των προμηθευτών.

Ομως οι γεωπολιτικές εξελίξεις καθορίζουν, για άλλη μια φορά, τις ροές πετρελαίου στη χώρα μας, καθώς λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή:

– Η παραγωγή πετρελαίου στα νότια πεδία του Ιράκ (Βασόρα) έχει μειωθεί κατά 70%, πέφτοντας στα 1,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα, από 4,3 εκατ. που ήταν πριν από την κρίση, ενώ οι εξαγωγές από τον Νότο έχουν περιοριστεί σε μόλις 800.000 βαρέλια ημερησίως. Αιτία, το γεγονός ότι οι αποθηκευτικοί χώροι της χώρας έχουν γεμίσει πλήρως, καθώς τα δεξαμενόπλοια δεν μπορούν να κινηθούν ελεύθερα λόγω του de facto κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, αναγκάζοντας τα διυλιστήρια σε σταδιακό κλείσιμο.

– Και η Σαουδική Αραβία μείωσε την παραγωγή της κατά 2 έως 2,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, καθώς η Saudi Aramco αναγκάστηκε να κλείσει προληπτικά το διυλιστήριο Ras Tanura στον Περσικό Κόλπο έπειτα από επιθέσεις με drones.

– Συνολικά οι τέσσερις μεγάλοι παραγωγοί του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ιράκ, ΗΑΕ, Κουβέιτ) έχουν μειώσει την παραγωγή τους κατά 6,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο της συνολικής παραγωγής πετρελαίου προ του πολέμου.

Το πρόβλημα είναι ότι περίπου 85% έως 90% των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου του Ιράκ προς όλες τις χώρες, και την Ελλάδα φυσικά, πραγματοποιείται μέσω των Στενών του Ορμούζ, καθιστώντας την βασικό οδό εξαγωγής πετρελαίου για τη χώρα, ενώ μόλις το 10% της παραγωγής (κυρίως από το βόρειο Ιράκ) μεταφέρεται μέσω αγωγού στο τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν στη Μεσόγειο και εκεί φορτώνεται σε δεξαμενόπλοια.

Στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας επιχειρείται η παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ, αναδρομολογώντας φορτία προς το λιμάνι του Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα, προκειμένου να συνεχιστούν οι εξαγωγές προς τη Δύση.

Τα Στενά του Ορμούζ, η σημασία τους και οι ανεπαρκείς εναλλακτικές λύσεις

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, στο στενότερο σημείο, τα Στενά του Ορμούζ, έχουν πλάτος μόλις 29 ναυτικά μίλια (54 χλμ.) και αποτελείται από πλωτά κανάλια πλάτους 2 μιλίων (3,7 χλμ.) για την εισερχόμενη και εξερχόμενη ναυτιλία, καθώς και από μια ζώνη ασφαλείας πλάτους 2 μιλίων.

Μέσω των Στενών μεταφέρθηκαν, κατά μέσο όρο, 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου το 2025. Με περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διά θαλάσσης να διέρχεται από τα Στενά και με περιορισμένες επιλογές παράκαμψης, οποιαδήποτε διακοπή της ροής μέσω του στενού έχει τεράστιες συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου.

Επίσης, το κλείσιμο των Στενών έχει σημαντικές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο φυσικού αερίου, καθώς εμποδίζει τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ και τα ΗΑΕ, που μαζί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG.

Εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής

Οι επιλογές σε εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής είναι περιορισμένη. Μόνο η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν λειτουργικούς αγωγούς αργού πετρελαίου που θα μπορούσαν ενδεχομένως να ανακατευθύνουν τις ροές για να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ, με εκτιμώμενη διαθέσιμη χωρητικότητα από 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα (όταν από τα Στενά διακινούνταν περί τα 15 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και άλλα 5 εκατ. βαρέλια προϊόντων πετρελαίου καθημερινά). Αν και ενδέχεται να υπάρχει πρόσθετη χωρητικότητα για την παράκαμψη των Στενών, η εφοδιαστική αλυσίδα που απαιτείται για την ανακατεύθυνση και την εξαγωγή σημαντικών ροών δεν έχει δοκιμαστεί επαρκώς.

Ειδικότερα:

– ΗΑΕ: Ο αγωγός αργού πετρελαίου του Αμπού Ντάμπι (ADCOP) εκτείνεται σε μήκος 400 χλμ. από τις χερσαίες εγκαταστάσεις πετρελαίου στο Χαμπσάν έως τη Φουτζάιρα. Η αρχική ονομαστική χωρητικότητα της γραμμής είναι 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, με την τρέχουσα χωρητικότητα να ανέρχεται σε περίπου 1,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Τα ΗΑΕ εξάγουν περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια την ημέρα αργού πετρελαίου μέσω αυτής της διαδρομής, αφήνοντας περιθώριο για έως και 700.000 βαρέλια την ημέρα σε περίπτωση κλεισίματος των Στενών.

– Σαουδική Αραβία: Το σύστημα αγωγών Abqaiq – Yanbu (αγωγός αργού πετρελαίου Ανατολής – Δύσης ή Petroline) διασχίζει τη Σαουδική Αραβία, συνδέοντας το Abqaiq με το Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα. Το σύστημα αποτελείται από δύο γραμμές με συνολική σχεδιαστική χωρητικότητα 5 εκατ. βαρελιών την ημέρα αργού πετρελαίου. Τον Μάρτιο του 2025 η Aramco ανέφερε ότι είχε αυξήσει τη χωρητικότητα σε 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα, αλλά η βιωσιμότητα της ροής σε αυτό το επίπεδο δεν έχει δοκιμαστεί. Στις αρχές του 2026 εκτιμάται ότι μέσω αυτού αγωγού έρρεαν περίπου 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα, αφήνοντας μεταξύ 3 και 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα ως εφεδρική χωρητικότητα, ανάλογα με τις συνθήκες λειτουργίας και τη διαθέσιμη χωρητικότητα εξαγωγής στη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας.

– Υπάρχει επίσης ένας αγωγός φυσικού αερίου που τρέχει παράλληλα με τον Petroline, ο αγωγός Abqaiq-Yanbu NGL, με χωρητικότητα 300 kb/d, ο οποίος χρησιμοποιείται πλήρως.

– Ιράν: Ο τερματικός σταθμός πετρελαίου Jask εγκαινιάστηκε επίσημα το 2021 για τη μεταφορά αργού πετρελαίου από τον αγωγό Goreh-Jask, στο Jask, στον Κόλπο του Ομάν. Ο αγωγός έχει αναφερόμενη χωρητικότητα 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Ωστόσο, ο αγωγός και το λιμάνι παραμένουν ουσιαστικά εκτός λειτουργίας. Στα τέλη του 2024 εξήχθη ένα δοκιμαστικό φορτίο από το Jask, αλλά από τότε δεν έχει εξαχθεί πετρέλαιο από το Jask. Ο τερματικός σταθμός δεν θεωρείται επί του παρόντος βιώσιμη επιλογή εξαγωγής για το ιρανικό αργό πετρέλαιο.

Πώς επηρεάζουν την παγκόσμια βιομηχανία οι υψηλές τιμές της ενέργειας

Σύμφωνα με ανάλυση της Oxford Economics, η έκθεση των βιομηχανιών στις υψηλότερες τιμές της ενέργειας δεν είναι ομοιόμορφη. Αν και οι τομείς των μεταφορών -ναυτιλία, οδικές μεταφορές και αεροπορικές μεταφορές- βρίσκονται στην κορυφή της ενεργειακής έντασης, η εξάρτησή τους από το πετρέλαιο τους καθιστά ελαφρώς λιγότερο εκτεθειμένους στην τρέχουσα κρίση σε σύγκριση με τους τομείς που κάνουν εντατική χρήση φυσικού αερίου. Η παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου στερείται επί του παρόντος των απαραίτητων αποθεμάτων για την απορρόφηση των διαταραχών, με αποτέλεσμα οι τομείς που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο να είναι εξαιρετικά ευάλωτοι.

Ο τομέας των χημικών βιομηχανιών ξεχωρίζει ως ο κύριος χαμένος: οι υδρογονάνθρακες δεν είναι μόνο πηγή ενέργειας, αλλά και βασική πρώτη ύλη, γεγονός που μεγεθύνει την πίεση στο κόστος. Ενώ η διύλιση είναι επίσης μια ενεργοβόρα βιομηχανία, λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως ενδιάμεσος τομέας, μεταβιβάζοντας το κόστος, καθώς μετατρέπει το αργό πετρέλαιο σε καύσιμα και πετροχημικά προϊόντα που τελικά καταναλώνονται αλλού στην οικονομία, κυρίως στις μεταφορές και τα χημικά. Οπου οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύση φυσικού αερίου καθορίζουν την οριακή τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, οι υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου θα ωθήσουν επίσης προς τα πάνω το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, ασκώντας πρόσθετη πίεση σε βιομηχανίες υψηλής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, όπως η μεταλλουργία και η παραγωγή μη μεταλλικών ορυκτών.
Σε περιφερειακό επίπεδο, οι χημικές βιομηχανίες της Ευρώπης είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες.

Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες ημέρες -εξακολουθώντας να είναι πολύ χαμηλότερες από το υψηλότερο επίπεδο του 2022, όταν οι τιμές ήταν περίπου έξι φορές υψηλότερες από τα τρέχοντα επίπεδα-, αλλά αρκετά υψηλές ώστε να υπονομεύσουν περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα του χημικού τομέα της Ευρώπης. Αντίθετα, οι χημικές βιομηχανίες των ΗΠΑ, αν και εξαρτώνται περισσότερο από το φυσικό αέριο σε σχέση με την Ευρώπη, προστατεύονται από τη μικρότερη αντίδραση της τιμής του φυσικού αερίου στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Η χρήση πρώτων υλών με βάση τον άνθρακα από την Κίνα την αφήνει επίσης σχετικά απρόσβλητη, διευρύνοντας ενδεχομένως το υφιστάμενο χάσμα ανταγωνιστικότητας με την Ευρώπη.

Ποιους άλλους τομείς «χτυπά» η διακοπή της ναυσιπλοΐας

Ομως δεν είναι μόνο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που έχουν επηρεαστεί από το «μπλόκο» στα Στενά του Ορμούζ αλλά και μια σειρά άλλα εμπορεύματα.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η προμήθεια λιπασμάτων είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Πάνω από το 30% του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας (συνθετική οργανική ένωση που χαρακτηρίζεται από υψηλή περιεκτικότητα σε άζωτο και είναι ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα αζωτούχα λιπάσματα παγκοσμίως) διακινείται μέσω του Στενών, μαζί με περίπου το 20% του εμπορίου αμμωνίας και φωσφορικών αλάτων. Αυτό προκαλεί κινδύνους για τις τιμές και την ασφάλεια των τροφίμων. Επιπλέον, οι διαταραχές σε αυτόν τον τομέα θα μπορούσαν να έχουν έμμεσες επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας, δεδομένου ότι ορισμένες χώρες χρησιμοποιούν εισαγόμενο υγροποιημένο φυσικό αέριο για τη λειτουργία εγχώριων εργοστασίων λιπασμάτων.

Επιπλέον, η περιοχή του Κόλπου παράγει περίπου το 8% της παγκόσμιας προσφοράς αλουμινίου, το οποίο χρησιμοποιείται σε πολλές τεχνολογίες ενέργειας, καθώς και στον κατασκευαστικό και μεταποιητικό τομέα. Περίπου 5 εκατ. τόνοι του μετάλλου μεταφέρονται κάθε χρόνο μέσω των Στενών από μεταλλουργεία στο Μπαχρέιν, στο Κατάρ, στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Επίσης, περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου εμπορίου θείου διά θαλάσσης διακινείται μέσω του Στενού του Ορμούζ. Το θειικό οξύ χρησιμοποιείται όχι μόνο για την παραγωγή λιπασμάτων και χημικών ουσιών, αλλά και για τη διύλιση πετρελαίου και κρίσιμων ορυκτών, όπως ο χαλκός, το νικέλιο και ο ψευδάργυρος.

Του Μάκη Ντόβολου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 13/3/2026)

πηγή:dealnews.gr