Κυριακή, Ιούνιος 07, 2020
23/04/2020

Παράγωγα και Δωρεάν Πετρέλαιο…τι έγινε, πως και γιατί φτάσαμε εδώ? Συνέπειες στις αγορές και ναυτιλία.

Του Κωνσταντίνου Δανίκα*

Για πρώτη φορά στην ιστορία των αγορών η τιμή του πετρελαίου έπεσε κάτω από το μηδέν, εν μέσω μιας παγκόσμιας κατάρρευσης της ζήτησης λόγω του κορονοϊού, και ενώ οι παραγωγοί έχουν ήδη μειώσει την παραγωγή, η προσφορά εξακολουθεί να υπερκεράζει την ζήτηση. Η πανδημία του κορονοϊού έχει ματαιώσει σχεδόν όλες τις αερομεταφορές, έχει περιορίσει στο ελάχιστο την χρήση αυτοκίνητου και κατά συνέπεια και την ζήτηση για καύσιμα και ως αποτέλεσμα, η ζήτηση να υποχωρήσει δραματικά.

Αυτή η κρίση ενισχύθηκε μετά την απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να ξεκινήσει ένα πόλεμο τιμών με την Ρωσία. Και ενώ προς στιγμήν φάνηκε ότι οι πετρελαιοπαραγωγικές χώρες (OPEC και μη) να συμφωνούν για μια μείωση παραγωγής κατά 10,000,000 βαρέλια την ημέρα, η τιμή του πετρελαίου συνέχιζε την κατιούσα. Ήταν πλέον ξεκάθαρο ότι οι περικοπές στην παραγωγή δεν θα ήταν αρκετές για να αντισταθμίσουν την πτώση στην ζήτηση. Για παράδειγμα, η Κίνα και μόνο, μείωσε τις εισαγωγές πετρελαίου κατά 20% μέσα στους προηγούμενους μήνες.

Στο Λονδίνο, το συμβόλαιο (future) για παράδοση τον Μάιο είχε την μεγαλύτερη του πτώση από το 2008, ενώ το WTI, benchmark για την αμερικανική αγορά, διάκοψε την συναλλαγή του 3 φορές μέσα στην ημέρα προκειμένου να ανακοπεί η μεταβλητότητα του (volatility). 

Γράφημα 1: WTI «βουλιάζει» σε αρνητικά επίπεδα.

graf1

Κατά συνέπεια, και δεδομένου την αυξανομένη έλλειψη αποθηκευτικού χώρου, το WTI για παραλαβή τον Μάιο έπεσε στο πρωτάκουστο επίπεδο των -$37,63 το βαρέλι την 21η Απριλίου, την ημέρα παραλαβής από τους κερδοσκοπικούς traders (physical delivery).

Και ενώ ο πρόεδρος Τράμπ υπόσχεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αυξήσουν τα στρατηγικά αποθέματά τους, αυτό είναι απλά ένα ημίμετρο που δεν αρκεί – μόνο στα ανοιχτά της Καλιφορνίας υπάρχουν 20,000,000 βαρέλια αποθηκευμένα σε πλωτά μέσα και ακόμα περισσότερα στον Κόλπο του Μεξικού. 

Τι εννοούμε με το «αρνητικές τιμές» πετρελαίου?

Το πετρέλαιο είναι ένα εμπόρευμα του οποίου η τιμή καθορίζεται με βάση την μελλοντική του τιμή και πιο συγκεκριμένα από το αντίστοιχο συμβόλαιο βραχυπρόθεσμης λήξης (future). Τα συμβόλαια για φυσική παράδοση τον Μάιο, έληξαν στις 21 Απρίλιου. Με απλά λόγια, η αρνητική τιμή του πετρελαίου σημαίνει ότι οι παραγωγοί προτίμησαν να πληρώσουν τους αγοραστές για να «ξεφορτωθούν» τη ποσότητα τους, εν μέσω φόβου ότι οι χώροι αποθήκευσης θα ήταν υπερπλήρης μέχρι τα μέσα Μάιου. Έκαναν δηλαδή τα πάντα προκειμένου να διοχετεύσουν στην αγορά πετρέλαιο που οι ίδιοι δεν είχαν χώρο να αποθηκεύσουν.

Το CME Group δήλωσε ότι αυτό, εάν και εξαιρετικά σπάνιο, ήταν μια ένδειξη ότι τα χρηματιστήρια και η αγορά δουλεύουν όπως πρέπει να δουλεύουν, ότι δηλαδή οι τιμές στα futures σύγκλιναν με την αγορά spot.

Ο ρόλος των futures
Η χαμηλότατη τιμή ήρθε από τα futures – συμβόλαια στα οποία ο αγοραστής «κλειδώνει» μια μελλοντική αγορά σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και σε μια προκαθορισμένη τιμή. Τα futures, όπως και όλα τα χρηματιστηριακά παράγωγα είναι εργαλεία αντιστάθμισης κίνδυνου και ένα είδος ασφάλιστρου για τις μεταβολές των τιμών στα εμπορεύματα. Ευτυχώς ή δυστυχώς, είναι επίσης ένα εργαλείο κερδοσκοπίας και αποτελούν από μονά τους, ένα περιουσιακό στοιχείο, που μπορεί να διαπραγματεύεται ανεξάρτητα από το υποκείμενο εμπόρευμα στις χρηματιστηριακές αγορές. Τα συμβόλαια αυτά «τρέχουν» για μια συγκεκριμένη περίοδο και οι χρήστες που δεν μπορούν να κλείσουν τις θέσεις τους ή να παραλάβουν, τις μετακυλήσουν (roll-over) για το άμεσο μέλλον (αυτό γίνεται πλησίον της ημερομηνίας παράδοσης/expire). Τα συμβόλαια Μαΐου, έληγαν την 21η Απριλίου και αυτό έθεσε υπό υπερβολική πίεση τις (ανεξάρτητες) τιμές των futures, μια μέρα πριν την παράδοση. Για αυτούς τους χρήστες, ήταν λογικό να πουλήσουν σε αρνητικές τιμές, πάρα να υποχρεωθούν να παραλάβουν εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.

Οι μέρες πριν την λήξη συνήθως είναι επιρρεπείς σε έντονες πιέσεις, είτε λόγω αυξημένων αγοραπωλησιών είτε λόγω της μετακύλισης (roll-over) από τον έναν μήνα παράδοσης στον επόμενο. Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, ο Μάιος ήταν ο μήνας όχι μόνο με τον μεγαλύτερο όγκο συναλλαγών, αλλά και με τις μεγαλύτερες εισροές κεφαλαίων σε διάφορα funds (κυρίως ETFs), αντιπροσωπεύοντας περίπου το 1/5 της αγοράς.

Το μεγαλύτερο ETF fund της αγοράς, το US Oil Fund, πρόσφατα δέχτηκε εισροές δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αλλά την Μεγάλη Εβδομάδα μετακύλησε τα συμβόλαια του από τον Μάιο στον Ιούνιο. Χωρίς αυτούς να υποστηρίζουν την γενικότερη αγορά, αυτή έγινε έρμαιο των δυνάμεων της προσφοράς και ζήτησης πετρελαίου.

Κλείνοντας, δεν πρέπει να ξεχνάμε την μεγάλη διαφορά μεταξύ της αγοράς για futures και της αγοράς πετρελαίου σποτ. Το παρακάτω γράφημα είναι ενδεικτικό της διαφοράς που υφίσταται πλέον μεταξύ παράγωγων (derivatives) και σποτ (physical oil). 

graf2

Τελικά, ποιοι κέρδισαν και ποιοι έχασαν?

Έχασαν τα διάφορα hedge funds και ETFs (τα τελευταία κερδίζουν μόνο από την άνοδο των τιμών) και φυσικά οι διάφορες τράπεζες στις Ηνωμένες Πολιτείες και Ευρώπη που έχουν μεγάλη έκθεση στον πετρελαϊκό κλάδο. Σύμφωνα με την JP Morgan, οι ευρωπαϊκές τράπεζες με την μεγαλύτερη έκθεση είναι οι ING, Netixis, BNP Paribas, Society General, και η DnB.

Traders που τους ξέμειναν τα συμβόλαια Μαΐου και έχασαν σχεδόν $60 ανά βαρέλι σε μια μέρα, και φυσικά τα διαφορά μεγαλοστελέχη πετρελαϊκών εταιριών που νόμιζαν ότι η συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Σαουδικής Αραβίας θα έθετε ένα κατώτατο επίπεδο τιμών.

Φυσικά, ο μεγαλύτερος χαμένος, είναι ο ενεργειακός κλάδος των ΗΠΑ, που αυτή την στιγμή παράγει 2,000,000 βαρέλια περισσότερο από ότι μπορεί να διυλίσει και έχει ξεμείνει από αποθηκευτικό χώρο. Η κατανάλωση πρέπει να αυξηθεί δραστικά, ή οι πετρελαιοπηγές να κλείσουν σύντομα (έστω και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, εάν και εφόσον είναι δυνατόν) ή να βρεθούν νέοι χώροι αποθηκεύσεις (ίσως το πιο δύσκολο από όλα). Μέχρι εκείνη την στιγμή όμως, οι τιμές του πετρελαίου (και των futures) θα παραμένουν εξαιρετικά ευμετάβλητες.

Και οι νικητές? Νικητές στην προκείμενη περίπτωση είναι λίγοι, οι χώρες ίσως βρουν την ευκαιρία να αυξήσουν τα στρατηγικά τους αποθέματα, και οι παραγωγοί με εύκολη πρόσβαση σε θαλάσσιες ή υποθαλάσσιες μεταφορές.

Πετρέλαιο και Ναυτιλία
Ο μεγαλύτερος ίσως νικητής είναι οι ιδιοκτήτες VLCCs που μπορούν πλέον να ναυλώσουν τα πλοία τους ως αποθηκευτικούς χώρους (floating storage).

Οι πλοιοκτήτες dry bulk και containers μπορούν να μειώσουν το λειτουργικό τους κόστος λόγω φθηνότερων bunkers. Αυτό ισχύει μόνο στην περίπτωση που διατηρήσουν την ίδια ταχύτητα στα πλοία τους. Εάν για κάποιους λογούς, υποχρεωθούν να αφήσουν στην άκρη το slow steaming, αυτό θα ανεβάσει την προσφορά σε πλοία και λογικά θα μειώσει τις τιμές των ναύλων. Κατά τα αλλά, η κατακόρυφη πτώση της τιμής πετρελαίου, μάλλον θα λειτουργήσει ευεργετικά για τους Έλληνες πλοιοκτήτες.

*Atria Consulting Ltd

Commodity Derivatives & Risk Management,

Independent Sales & Marketing Agent for ED & F Man Capital Markets in Greece

 

logo

Εγγραφείτε στο Newsletter μας