Κυρίες και κύριοι,

Ευχαριστώ την Τράπεζα  Aegean Baltic Bank  για τη σημερινή πρόσκληση. Στην ομιλία μου θα αναφερθώ στην ανθεκτικότητα της ευρωζώνης και της ελληνικής οικονομίας απέναντι στις διεθνείς διαταραχές, στους παράγοντες που τη στηρίζουν και στους κινδύνους για την ανάπτυξη. Θα εστιάσω σε δύο κρίσιμους τομείς: στη ναυτιλία και στο τραπεζικό σύστημα. Κλείνοντας, θα αναφερθώ στις εθνικές και ευρωπαϊκές προτεραιότητες πολιτικής ώστε η σταθερότητα να μετατραπεί σε διατηρήσιμη ανάπτυξη και ευημερία.

2. Η ανθεκτικότητα της ευρωζώνης

Η οικονομία της ευρωζώνης έχει δοκιμαστεί επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια. Η πανδημία, η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η πληθωριστική έξαρση, ο εμπορικός προστατευτισμός και, πιο πρόσφατα, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας. Ωστόσο, η ευρωζώνη απέφυγε μια παρατεταμένη ύφεση, ενώ η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού μετά την περίοδο 2021-2023, στην οποία συνέβαλαν και οι διαδοχικές αυξήσεις των βασικών επιτοκίων της ΕΚΤ, δεν συνοδεύθηκε από μεγάλη αύξηση της ανεργίας, όπως είχε παρατηρηθεί σε προηγούμενους οικονομικούς κύκλους.

Η ανθεκτικότητα αυτή αποτυπώνεται στις πρόσφατες επιδόσεις. Tο πρώτο εξάμηνο του 2026, το πραγματικό ΑΕΠ της ευρωζώνης αυξήθηκε κατά 0,9% σε ετήσια βάση. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η ισχυρή αγορά εργασίας, με την ανεργία κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Η διατήρηση της απασχόλησης στήριξε το εισόδημα των νοικοκυριών και την ιδιωτική κατανάλωση, μετριάζοντας τις επιπτώσεις των αυξήσεων των τιμών. Η ανθεκτικότητα αυτή επιβεβαιώνεται και από τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat για το τρίτο τρίμηνο του 2026.

Η ανθεκτικότητα αυτή δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά αντανακλά τη συνδυασμένη επίδραση της αξιοπιστίας της νομισματικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ, της ενίσχυσης των ευρωπαϊκών θεσμών και της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων. Παράλληλα, η δημοσιονομική πολιτική συνέβαλε στην απορρόφηση των διαταραχών, κυρίως μέσω αυξημένων δαπανών για άμυνα και υποδομές, αλλά και μέτρων στήριξης έναντι του υψηλότερου ενεργειακού κόστους. Ιδιαίτερη σημασία είχε η διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, η οποία περιόρισε τον κίνδυνο μετάδοσης των εξωτερικών διαταραχών στην πραγματική οικονομία.

Ειδικότερα, η εγχώρια ζήτηση εντός της ζώνης του ευρώ έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία. Δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε υποδομές, άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια και ψηφιακές τεχνολογίες συμβάλλουν στη στήριξη της δραστηριότητας. Η διαφοροποίηση των πηγών ενεργειακού εφοδιασμού, η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και οι επενδύσεις στα δίκτυα έχουν περιορίσει ορισμένες από τις ευπάθειες που ανέδειξε η κρίση του 2022. Η μειωμένη ενεργειακή ένταση της ευρωπαϊκής οικονομίας αποτελεί έναν πρόσθετο παράγοντα ανθεκτικότητας. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της ΕΚΤ, η εξάρτηση της οικονομικής δραστηριότητας από το πετρέλαιο ανά μονάδα πραγματικού ΑΕΠ έχει περιοριστεί περίπου στο μισό σε σύγκριση με τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η παγκόσμια άνοδος των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αυξήσει τη ζήτηση για ευρωπαϊκά κεφαλαιακά αγαθά και τεχνολογικό εξοπλισμό, στηρίζοντας τις εξαγωγές και την οικονομική δραστηριότητα. Επιπλέον, η ισχυρότερη τραπεζική εποπτεία και η πρόοδος της Τραπεζικής Ένωσης ενίσχυσαν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Σύμφωνα με τις προβολές των εμπειρογνωμόνων της ΕΚΤ του Σεπτεμβρίου 2026, η ανάπτυξη της ευρωζώνης αναμένεται να διαμορφωθεί σε 0,9% το 2026, 1,4% το 2027 και 1,5% το 2028. Οι προβολές, όμως, συνοδεύονται από σημαντική αβεβαιότητα. Τα εναλλακτικά σενάρια της ΕΚΤ δείχνουν ότι η πορεία τόσο της ανάπτυξης όσο και του πληθωρισμού μπορεί να διαφοροποιηθεί αισθητά, ανάλογα με τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των γεωπολιτικών εντάσεων και τις επιπτώσεις τους στις τιμές της ενέργειας.

Οι κίνδυνοι είναι ήδη ορατοί. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat, ο πληθωρισμός της ευρωζώνης ανήλθε στο 4% τον Οκτώβριο του 2026, από 3,8% τον Σεπτέμβριο. Η επιτάχυνση αυτή συνδέεται κυρίως με τις έντονες ανατιμήσεις της ενέργειας, οι οποίες έφθασαν το 20,8% σε ετήσια βάση, ενώ αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης στις τιμές των υπηρεσιών (3,3%) και των τροφίμων, του αλκοόλ και του καπνού (1,6%). Παράλληλα, ο πυρήνας του πληθωρισμού παρέμεινε σταθερός στο 2,5%, υποδηλώνοντας ότι η μετακύλιση των ενεργειακών ανατιμήσεων στις υπόλοιπες τιμές παραμένει μέχρι στιγμής περιορισμένη.

Οι υψηλές τιμές της ενέργειας εξακολουθούν να περιορίζουν το πραγματικό εισόδημα και αυξάνουν το κόστος παραγωγής. Ωστόσο, η ενδεδειγμένη προσαρμογή της νομισματικής πολιτικής συμβάλλει στην αποτροπή της ευρύτερης μετακύλισης των αυξήσεων των τιμών της ενέργειας στους μισθούς, τις τιμές και τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό, ώστε να μην παγιωθούν πιο επίμονες πληθωριστικές πιέσεις.

Ταυτόχρονα, η άνοδος των αποδόσεων των μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων επιβαρύνει το κόστος χρηματοδότησης, σε μια περίοδο αυξημένων αναγκών για άμυνα, ενέργεια και τεχνολογικές επενδύσεις. Η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει εξαρτημένη από τις εισαγωγές ενέργειας και κρίσιμων πρώτων υλών, ενώ η εξωστρέφειά της την εκθέτει στις αναταράξεις του διεθνούς εμπορίου. Παρότι η ευρωζώνη έχει ενισχύσει την ικανότητά της να απορροφά εξωτερικές διαταραχές, ορισμένοι από τους παράγοντες που στηρίζουν σήμερα την ανάπτυξη, όπως η δημοσιονομική στήριξη, η υψηλή παγκόσμια ζήτηση και η άνθηση των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, ενδέχεται να μη είναι τόσο ισχυροί στο μέλλον. Η διατήρηση της ανθεκτικότητας απαιτεί, επομένως, περαιτέρω μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, ταχύτερη διάχυση των νέων τεχνολογιών και αποτελεσματικότερη διοχέτευση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων σε παραγωγικές επενδύσεις.

Τα αποτελέσματα των πρόσφατων εκλογών στις ΗΠΑ προκάλεσαν μείωση των τιμών των ενεργειακών προϊόντων στην παγκόσμια αγορά και μείωση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων. Οι εξελίξεις αυτές, αν συνεχιστούν και επιβεβαιωθούν, θα έχουν θετικές επιπτώσεις τόσο στον πληθωρισμό όσο και στην οικονομική ανάπτυξη. Αλλά είναι πολύ νωρίς ακόμα να επιχειρηθεί αποτίμησή τους.

3. Η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική οικονομία αποτελεί ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας μέσα από τη βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών. Παρά τις διαδοχικές εξωτερικές διαταραχές, εξακολουθεί να αναπτύσσεται ταχύτερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,9% σε ετήσια βάση, έναντι 0,9% στην ευρωζώνη. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, η ανάπτυξη αναμένεται να διατηρηθεί κοντά στο 2% την περίοδο 2026-2028.

Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία. Αντανακλά τη σημαντική πρόοδο που έχει συντελεστεί στη δημοσιονομική διαχείριση, στη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος, στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και στην ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών. Το 2025 η γενική κυβέρνηση κατέγραψε δημοσιονομικό πλεόνασμα 2,0% του ΑΕΠ και πρωτογενές πλεόνασμα 5,1% του ΑΕΠ. Παράλληλα, ο λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ μειώθηκε στο 145,4%, από 153,5% το προηγούμενο έτος. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τη μεγάλη μέση διάρκεια του ελληνικού δημόσιου χρέους, το σχετικά χαμηλό κόστος εξυπηρέτησής του και τα σημαντικά ταμειακά διαθέσιμα του Δημοσίου, περιορίζει την άμεση έκθεση της χώρας στις αυξήσεις των διεθνών επιτοκίων.

Πρόκειται για μια ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει πλέον κάθε διεθνή χρηματοπιστωτική αναταραχή από θέση δημοσιονομικής αδυναμίας. Διαθέτει πολύ μεγαλύτερα περιθώρια απορρόφησης εξωτερικών διαταραχών.

Η δημοσιονομική αυτή πρόοδος έχει συμβάλει στην αναβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης της χώρας και στην επιστροφή της στην επενδυτική κατηγορία, ενισχύοντας τη διεθνή αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας. Τα οφέλη εκτείνονται πέρα από τη χρηματοδότηση του Δημοσίου: η μείωση του κινδύνου χώρας βελτιώνει τις συνθήκες άντλησης κεφαλαίων για τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις, ενώ η ενίσχυση της εμπιστοσύνης διευκολύνει την προσέλκυση διεθνών επενδυτικών κεφαλαίων. Με αυτόν τον τρόπο, η δημοσιονομική σταθερότητα δημιουργεί ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για τη χρηματοδότηση παραγωγικών επενδύσεων και τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής.

Ωστόσο, το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό και η διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Η αύξηση των διεθνών επιτοκίων μπορεί σταδιακά να επηρεάσει το κόστος αναχρηματοδότησης, ενώ οι δημογραφικές πιέσεις και οι ανάγκες για επενδύσεις δημιουργούν πρόσθετες μεσοπρόθεσμες προκλήσεις.

Από την πλευρά της πραγματικής οικονομίας, η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να παραμείνει ο βασικός μοχλός ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια, με κύριες συνιστώσες τις επενδύσεις και την ιδιωτική κατανάλωση. Θετική συμβολή αναμένεται επίσης από τις εξαγωγές, με τον τουρισμό να διατηρεί ισχυρή δυναμική ιδίως το 2026, παρά την αύξηση του κόστους μεταφορών και λειτουργίας των επιχειρήσεων.

Η ενίσχυση των επενδύσεων αποτελεί μια από τις σημαντικότερες ποιοτικές μεταβολές της ελληνικής οικονομίας. Μεταξύ 2020 και 2025, ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου αυξήθηκε κατά περίπου 90% (91,7%) σε πραγματικούς όρους, ενώ το μερίδιό του στο ΑΕΠ  αυξήθηκε από 12,3% σε 18,0%. Η δυναμική συνεχίστηκε το πρώτο εξάμηνο του 2026, με τις επενδύσεις να αυξάνονται κατά περίπου 9% σε ετήσια βάση και να αποτελούν τον κύριο προωθητικό παράγοντα της ανάπτυξης, συμβάλλοντας κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες.

Παράλληλα, ενθαρρυντική είναι η εξέλιξη των ξένων άμεσων επενδύσεων. Οι εισροές ανήλθαν σε 12,9 δισεκ. ευρώ το 2025 και σε 7,9 δισεκ. ευρώ το πρώτο οκτάμηνο του 2026. Αν και μέρος των εισροών συνδέεται με μεγάλες μεμονωμένες επιχειρηματικές συναλλαγές και δεν αντιστοιχεί εξ ολοκλήρου σε νέες παραγωγικές εγκαταστάσεις, η τάση αντανακλά τη βελτίωση της επενδυτικής εμπιστοσύνης. Το ζητούμενο είναι οι ξένες επενδύσεις να ενισχύουν ολοένα περισσότερο τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την καινοτομία, την απασχόληση υψηλής εξειδίκευσης και την εξαγωγική ικανότητα της οικονομίας.

Ένα κρίσιμο ερώτημα αφορά τη διατήρηση αυτής της δυναμικής μετά τη λήξη του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) στο τέλος του 2026. Η Ελλάδα έχει ήδη εισπράξει 24,6 δισεκ. ευρώ, εκ των οποίων 12,9 δισεκ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και 11,7 δισεκ. ευρώ σε δάνεια, δηλαδή περίπου το 68% της συνολικής χρηματοδότησης. Παράλληλα, έχουν υποβληθεί προς αξιολόγηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα εναπομείναντα αιτήματα πληρωμής, συνολικού ύψους 11,3 δισεκ. ευρώ. Ωστόσο, η ολοκλήρωση του προγράμματος δεν συνεπάγεται απότομη διακοπή των επενδύσεων: πολλά έργα έχουν πολυετή ορίζοντα υλοποίησης, ενώ οι εκταμιεύσεις των σχετικών δανείων προς τους τελικούς δικαιούχους μπορούν να συνεχιστούν έως το 2029.

Παράλληλα, τα επόμενα έτη οι επενδύσεις προβλέπεται να υποστηριχθούν και από άλλα εργαλεία ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, όπως είναι το υπό διαπραγμάτευση Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ (2028-2034), καθώς και άλλα ευρωπαϊκά ταμεία, όπως είναι το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων (2026-2032) που έχουν ήδη εγκριθεί. Τέλος, το εθνικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και τα εγχώρια και ξένα ιδιωτικά κεφάλαια αναμένεται να συμβάλουν επίσης θετικά. Συνεπώς, η προοπτική είναι μια σταδιακή μετάβαση σε περισσότερο αυτοτροφοδοτούμενη επενδυτική ανάπτυξη. Αυτό, βεβαίως, προϋποθέτει πλήρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και μετατροπή της προσωρινής χρηματοδότησης σε μόνιμη παραγωγική ικανότητα.

Παρά την ανάπτυξη, η σημαντικότερη βραχυπρόθεσμη πίεση προέρχεται από τον πληθωρισμό, ο οποίος συμπιέζει την αγοραστική δύναμη, ιδιαίτερα των χαμηλότερων εισοδημάτων. Σημαντική διαρθρωτική αδυναμία αποτελεί επίσης το μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Βάσει του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο σε 4,0% το πρώτο δεκάμηνο του 2026, έναντι 2,9% την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat, αυξήθηκε περαιτέρω στο 5,6% τον Οκτώβριο, από 5,1% τον Σεπτέμβριο. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά κυρίως τις έντονες ανατιμήσεις της ενέργειας, αλλά και τις αυξήσεις στις τιμές των ειδών διατροφής, ενώ ο πληθωρισμός των υπηρεσιών διατηρείται σε υψηλά επίπεδα (6,3%). Παράλληλα, ο πυρήνας του πληθωρισμού αυξήθηκε στο 4,7%, έναντι 2,5% στην ευρωζώνη, υποδηλώνοντας επίμονες εγχώριες πληθωριστικές πιέσεις.

Η απόκλιση του πληθωρισμού στην Ελλάδα από την ευρωζώνη διευρύνθηκε περαιτέρω τον Οκτώβριο του 2026, τόσο στον γενικό όσο και στον πυρήνα του πληθωρισμού, αντανακλώντας την ισχυρή ζήτηση, το θετικό παραγωγικό κενό, τις αυξήσεις του ενεργειακού κόστους και του κόστους υπηρεσιών, καθώς και στρεβλώσεις σε επιμέρους αγορές..

Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, παραμένουν σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες, οι οποίες αντανακλώνται στο υψηλό έλλειμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, όπως το χαμηλό επίπεδο παραγωγικότητας, το επενδυτικό κενό, η δημογραφική γήρανση και οι ελλείψεις δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού. Το ζητούμενο είναι, επομένως, οι επενδύσεις και η ανάπτυξη να συνδυαστούν με αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης, ιδιαιτέρως των εμπορεύσιμων διεθνών αγαθών και υπηρεσιών, και διατηρήσιμη αύξηση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και των πραγματικών εισοδημάτων. Πολλές από τις αιτίες που εξηγούν την απόκλιση του πληθωρισμού στην Ελλάδα από αυτόν της ευρωζώνης εξηγούν και το σημαντικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

4. Η σημασία της ναυτιλίας στην ελληνική οικονομία

Η ελληνική ποντοπόρος ναυτιλία αποτελεί έναν από τους πλέον εξωστρεφείς και διεθνώς ανταγωνιστικούς τομείς της οικονομίας. Μαζί με τις δραστηριότητες των ναυπηγείων, των λιμένων, των τεχνικών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και του ναυτιλιακού εξοπλισμού, διαμορφώνει ένα οικοσύστημα με ιδιαίτερη σημασία για την παραγωγή, την απασχόληση και το ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών.

Οι εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές, μαζί με εκείνες από ταξιδιωτικές υπηρεσίες, καλύπτουν σημαντικό μέρος του ελλείμματος του ισοζυγίου αγαθών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, την περίοδο 2021-2025 οι εισπράξεις από υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 18 δισεκ. ευρώ ετησίως, αντιστοιχώντας σε περίπου 8,2% του ΑΕΠ και σχεδόν 40% των συνολικών εισπράξεων υπηρεσιών. Οι καθαρές εισπράξεις, μετά την αφαίρεση των αντίστοιχων πληρωμών, ήταν περίπου 6,6 δισεκ. ευρώ ετησίως και κάλυπταν σχεδόν το 1/5 του ελλείμματος του ισοζυγίου αγαθών.

Το 2022 οι ακαθάριστες εισπράξεις έφθασαν στο ιστορικά υψηλό επίπεδο των 21 δισεκ. ευρώ. Παρότι υποχώρησαν στη συνέχεια, διατηρήθηκαν σε ικανοποιητικό επίπεδο. Το πρώτο οκτάμηνο του 2026 καταγράφηκε αύξηση περίπου 15% σε ετήσια βάση, κυρίως λόγω της σημαντικής ανόδου των ναύλων στα δεξαμενόπλοια υπό την επίδραση των γεωπολιτικών εξελίξεων στον Περσικό Κόλπο. Οι ναύλοι των πολύ μεγάλων δεξαμενοπλοίων μεταφοράς αργού πετρελαίου, των VLCC, διαμορφώθηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Η διεθνής θέση της ελληνικής ναυτιλίας παραμένει κορυφαία. Σύμφωνα με την UNCTAD, ο ελληνόκτητος στόλος κατείχε το 2025 την πρώτη θέση παγκοσμίως, με μερίδιο άνω του 16% της παγκόσμιας χωρητικότητας σε τόνους dwt. Ωστόσο, μόνο περίπου ένα στα δέκα ελληνόκτητα πλοία φέρει πλέον ελληνική σημαία, έναντι ενός στα πέντε πριν από μία δεκαετία. Ο βασικός ανασταλτικός παράγων για να έρθουν ελληνόκτητα πλοία στην ελληνική σημαία είναι κατά κύριο λόγο η έλλειψη Ελλήνων ναυτικών. Με βάση το υπόδειγμα εκτίμησης της ναυτιλιακής δραστηριότητας της Τράπεζας της Ελλάδος, το 2025 πραγματοποιούνταν από τη χώρα η εμπορική διαχείριση σχεδόν 3.000 πλοίων, συνολικής χωρητικότητας 186 εκατ. τόνων dwt και μέσης σταθμισμένης ηλικίας περίπου 13 ετών. Ιδιαίτερα ισχυρή είναι η παρουσία στα πλοία ξηρού χύδην φορτίου και στα πετρελαιοφόρα.

Η άμεση συνεισφορά του κλάδου των θαλάσσιων μεταφορών στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία της ελληνικής οικονομίας ήταν περίπου 2% την περίοδο 2021-2025. Η συνολική επίδραση είναι όμως μεγαλύτερη όταν συνυπολογίζονται οι έμμεσες και προκαλούμενες επιδράσεις: μελέτη του ΙΟΒΕ το 2023 την εκτίμησε σε 7,9% του ΑΕΠ για την περίοδο 2018-2021. Εδώ, ωστόσο, εντοπίζεται και μια ουσιαστική ευκαιρία. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, την περίοδο 2018-2022 η εγχώρια προστιθέμενη αξία αντιπροσώπευε περίπου το 36% των συνολικών εξαγωγών θαλάσσιων μεταφορών, ενώ το υπόλοιπο 64% αφορούσε εισαγόμενη προστιθέμενη αξία. Η ενίσχυση των εγχώριων προμηθευτών και υπηρεσιών θα μπορούσε να πολλαπλασιάσει το οικονομικό αποτύπωμα της ναυτιλίας.

Ενώ η Ελλάδα καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος στον τομέα της διαχείρισης πλοίων, θα μπορούσε να αναπτύξει και την παροχή συμπληρωματικών ναυτιλιακών υπηρεσιών, όπως οι νομικές υπηρεσίες επίλυσης διαφορών και διαιτησίας, οι οποίες εξακολουθούν να παρέχονται κυρίως στο Λονδίνο, καθώς και τον τομέα της ναυτικής έρευνας. Η ενίσχυση αυτών των δραστηριοτήτων απαιτεί βεβαίως ευρύτερες μεταρρυθμίσεις σε συναφείς τομείς, όπως η δικαιοσύνη και η πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Οι υψηλοί ναύλοι αυξάνουν τα έσοδα των εταιριών και την αξία των πλοίων, αλλά δεν πρέπει να οδηγήσουν σε υπερβολικές νέες παραγγελίες πλοίων που θα συντελέσουν σε μελλοντική υπερπροσφορά χωρητικότητας και θα προετοιμάσουν τον επόμενο καθοδικό κύκλο. Αντίθετα, μέρος των αυξημένων πόρων μπορεί να κατευθυνθεί σε παραγωγικές επενδύσεις στην Ελλάδα: ναυπηγεία, επισκευές, εξοπλισμό, λιμενικές υποδομές, υπηρεσίες υψηλής τεχνολογίας, αλλά και άλλους κλάδους, όπως ο τουρισμός.

Οι μελλοντικές προκλήσεις είναι σύνθετες. Οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν τις εμπορικές διαδρομές και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Η πράσινη μετάβαση υπαγορεύει τη λήψη αποφάσεων για καύσιμα, στόλο και υποδομές σε συνθήκες τεχνολογικής αβεβαιότητας. Η ψηφιοποίηση αυξάνει την αποτελεσματικότητα του κλάδου, αλλά και την έκθεση των πλοίων και των λιμένων σε κυβερνοεπιθέσεις. Τέλος, η προσέλκυση, εκπαίδευση και επανεκπαίδευση προσωπικού αποτελεί προϋπόθεση προσαρμογής. Η ελληνική ναυτιλία έχει αποδείξει την ικανότητά της να ανταποκρίνεται σε κρίσεις· το ζητούμενο είναι αυτή η διεθνής ισχύς να δημιουργεί ακόμη περισσότερη εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Για να επιτευχθεί αυτή η διασύνδεση, χρειάζεται στενότερη συνεργασία ανάμεσα σε ναυτιλιακές επιχειρήσεις, ναυπηγεία, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Η ανάπτυξη υπηρεσιών σχεδιασμού, τεχνικής υποστήριξης, ψηφιακής διαχείρισης στόλου και νέων ενεργειακών λύσεων μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση συγκεντρώνει πόρους από την επιβολή τελών στα πλοία που εκτελούν μεταφορές από και προς την ΕΕ, στο πλαίσιο της πολιτικής για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας. Η κατανομή των πόρων αυτών δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Θα μπορούσαν, επομένως, να κατευθυνθούν στη χρηματοδότηση της έρευνας για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ελλάδα, δεδομένου ότι ο ελληνόκτητος στόλος αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 50% του ευρωπαϊκού στόλου. Επίσης, η ενίσχυση της ναυτικής εκπαίδευσης και η προσέλκυση νέων επαγγελματιών είναι αναγκαίες για να διατηρηθεί η τεχνογνωσία που στηρίζει την ανταγωνιστικότητα του κλάδου. Έτσι, η ναυτιλία μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στις εισπράξεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, αλλά και στον μετασχηματισμό της εγχώριας παραγωγικής βάσης.

5. Ο ελληνικός τραπεζικός τομέας

Η εξέλιξη του ελληνικού τραπεζικού συστήματος αποτελεί μια από τις σημαντικότερες θετικές αλλαγές της τελευταίας δεκαετίας. Οι τράπεζες μετασχηματίστηκαν από ιδρύματα επιβαρυμένα από την κρίση σε κερδοφόρους, καλύτερα κεφαλαιοποιημένους και περισσότερο εξωστρεφείς οργανισμούς. Η στρατηγική τους στρέφεται πλέον στην πιστωτική επέκταση, τη διαφοροποίηση δραστηριοτήτων και τη δημιουργία αξίας για τους μετόχους, χωρίς να υποχωρεί η προσοχή στη διαχείριση κινδύνων.

Το 2025 οι ελληνικές τράπεζες κατέγραψαν καθαρά κέρδη ύψους 4,7 δισεκ. ευρώ και διψήφια απόδοση ιδίων κεφαλαίων. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 τα κέρδη υπερέβησαν τα 2,5 δισεκ. ευρώ. Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων υποχώρησε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, συγκλίνοντας προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η βελτίωση της ποιότητας ενεργητικού των τραπεζών, η ενίσχυση των καταθέσεων και η επαρκής κεφαλαιακή βάση υποστηρίζουν τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Παράλληλα, οι τράπεζες διένειμαν στους μετόχους τους 2,83 δισεκ. ευρώ από τα κέρδη του 2025.

Η νέα φάση ανάπτυξης του τραπεζικού τομέα χαρακτηρίζεται και από μεγαλύτερη εξωστρέφεια. Οι ελληνικοί τραπεζικοί όμιλοι διευρύνουν την παρουσία τους σε ξένες αγορές, αναπτύσσουν συναφείς χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες και συνάπτουν συνεργασίες με διεθνείς ομίλους. Η γεωγραφική και λειτουργική διαφοροποίηση των τραπεζικών δραστηριοτήτων μπορεί να περιορίσει την εξάρτηση από συγκεκριμένες πηγές εσόδων, εφόσον συνοδεύεται από αποτελεσματική εποπτεία και ορθή αξιολόγηση των νέων κινδύνων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πορεία των λιγότερο σημαντικών πιστωτικών ιδρυμάτων, των λεγόμενων LSIs. Μετά την εξυγίανση των ισολογισμών και την ενίσχυση των κεφαλαίων τους, διαμορφώνονται προϋποθέσεις για ισχυρότερη παρουσία τους στην αγορά. Η δημιουργία ενός πέμπτου τραπεζικού πόλου και η ανάπτυξη πιο εξειδικευμένων επιχειρηματικών μοντέλων μπορούν να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό και να διευρύνουν τις επιλογές χρηματοδότησης, ιδιαίτερα σε τομείς όπου οι μεγάλες συστημικές τράπεζες έχουν μικρότερη παρουσία.

Γενικότερα, η μακροχρόνια βιωσιμότητα όλων των πιστωτικών ιδρυμάτων προϋποθέτει αποτελεσματική εταιρική διακυβέρνηση, ισχυρό σύστημα εσωτερικού ελέγχου και συνεχή αξιολόγηση πιστωτικών, λειτουργικών και τεχνολογικών κινδύνων. Οι επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές, ασφάλεια πληροφοριακών συστημάτων και ανθρώπινο δυναμικό δεν αποτελούν απλώς μέσο μείωσης του κόστους. Είναι αναγκαίες για την κυβερνοασφάλεια, την ποιότητα εξυπηρέτησης και τη διατήρηση του πλεονεκτήματος της προσωπικής σχέσης με τον πελάτη. Ένα ανθεκτικό τραπεζικό σύστημα δεν είναι μόνο κερδοφόρο: χρηματοδοτεί αποτελεσματικά την πραγματική οικονομία και μπορεί να απορροφά μελλοντικούς κλυδωνισμούς.

Η επόμενη πρόκληση για το τραπεζικό σύστημα είναι να μετατρέψει την ισχυρή κερδοφορία και την κεφαλαιακή του επάρκεια σε σταθερή και υγιή πιστωτική επέκταση προς την πραγματική οικονομία. Η χρηματοδότηση περισσότερων μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επενδύσεων στην πράσινη μετάβαση, έργων υποδομής και καινοτόμων δραστηριοτήτων μπορεί να έχει σημαντικές πολλαπλασιαστικές επιδράσεις. Απαραίτητη, όμως, είναι η ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και συνετής ανάληψης κινδύνων. Η πρόσφατη ιστορία υπενθυμίζει ότι η ταχεία αύξηση των δανείων χωρίς επαρκή αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας μπορεί να υπονομεύσει τη μελλοντική ανθεκτικότητα. Γι’ αυτό, η ποιότητα των νέων χρηματοδοτήσεων είναι εξίσου σημαντική με τον όγκο τους.

6. Καταληκτικές παρατηρήσεις: πολιτικές για τη διατήρηση της ανθεκτικότητας

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η ευρωζώνη και η Ελλάδα έχουν ενισχύσει ουσιαστικά την ικανότητά τους να απορροφούν εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Ωστόσο, οι σημερινές διαταραχές είναι αλληλοσυνδεόμενες: μια γεωπολιτική κρίση μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα τις τιμές της ενέργειας, το διεθνές εμπόριο, τον πληθωρισμό, τις αγορές ομολόγων και τις επενδυτικές αποφάσεις. Η ανθεκτικότητα δεν μπορεί, επομένως, να περιορίζεται στη διαχείριση μιας κρίσης όταν αυτή εκδηλωθεί. Πρέπει να οικοδομείται προληπτικά μέσα από ισχυρούς θεσμούς, υγιή δημόσια οικονομικά, παραγωγικές επενδύσεις, κατάλληλες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και αποτελεσματικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πρώτη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η αντιμετώπιση του οικονομικού κατακερματισμού. Οι εκθέσεις Draghi και Letta ανέδειξαν το διαχρονικό χάσμα παραγωγικότητας της Ευρώπης έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών, τα εμπόδια της Ενιαίας Αγοράς και την ανάγκη κινητοποίησης επενδυτικών πόρων. Η γήρανση του πληθυσμού περιορίζει τη μελλοντική συμβολή της εργασίας στην ανάπτυξη, καθιστώντας ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη αύξησης της παραγωγικότητας. Παράλληλα, η εξάρτηση του ευρωπαϊκού αναπτυξιακού υποδείγματος από τις εξαγωγές αυξάνει την έκθεση σε εμπορικούς περιορισμούς και γεωοικονομικό κατακερματισμό.

Η βάθυνση της Ενιαίας Αγοράς και η επιτάχυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων μπορούν να διοχετεύσουν μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων σε παραγωγικές επενδύσεις εντός της Ευρώπης. Είναι ενδεικτικό ότι περίπου το 1/3 των επενδύσεων κατοίκων της ευρωζώνης σε εισηγμένες μετοχές κατευθύνεται στις αμερικανικές αγορές. Η πρόκληση είναι να δημιουργηθούν περισσότερες ελκυστικές επενδυτικές ευκαιρίες στην Ευρώπη και αποτελεσματικότεροι μηχανισμοί χρηματοδότησης καινοτόμων επιχειρήσεων. Η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων, θα ενίσχυε τη σταθερότητα και τη διασυνοριακή χρηματοδότηση.

Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα κοινής χρηματοδότησης ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών. Η εμπειρία του RRF προσφέρει χρήσιμα διδάγματα για την υποστήριξη κοινών ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων: άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια, πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και στρατηγικές υποδομές. Ένα κοινό ευρωπαϊκό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο θα μπορούσε να ενισχύσει τη βάθυνση των κεφαλαιαγορών και τον διεθνή ρόλο του ευρώ. Παράλληλα, οι υψηλότερες αμυντικές δαπάνες πρέπει να σχεδιαστούν κατά τρόπο συμβατό με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και την ανάγκη διατήρησης πόρων για παραγωγικές επενδύσεις.

Η τεχνολογική μετάβαση αποτελεί επίσης κορυφαία προτεραιότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, αλλά απαιτεί υποδομές, επενδύσεις στην έρευνα, νέες δεξιότητες και οργανωτικές αλλαγές στις επιχειρήσεις. Ωστόσο, η αξιοποίηση των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι αυτόματη. Η συμβολή της στην παραγωγικότητα θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα υιοθέτησης και διάχυσης των νέων τεχνολογιών σε επιχειρήσεις διαφορετικού μεγέθους και σε ολόκληρο το παραγωγικό σύστημα. Η Ευρώπη χρειάζεται ένα περιβάλλον στο οποίο οι καινοτόμες επιχειρήσεις θα μπορούν να αναπτύσσονται και να χρηματοδοτούνται χωρίς να αναζητούν κεφάλαια αναγκαστικά εκτός της ευρωπαϊκής αγοράς. Η ενεργειακή διαφοροποίηση, οι διασυνδέσεις και οι επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση ενέργειας αποτελούν επίσης κρίσιμες προϋποθέσεις ανταγωνιστικότητας.

Στο πεδίο της νομισματικής πολιτικής, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ καλείται να διασφαλίσει τη σταθερότητα των τιμών χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την οικονομική δραστηριότητα. Η ενδεδειγμένη αντίδραση εξαρτάται από την ένταση και τη διάρκεια των διαταραχών και, κυρίως, από το κατά πόσον οι αυξήσεις των τιμών της ενέργειας μεταδίδονται στους μισθούς, στις υπόλοιπες τιμές και στις πληθωριστικές προσδοκίες. Μια προσωρινή ενεργειακή διαταραχή δεν απαιτεί αυτομάτως αύξηση επιτοκίων. Εάν όμως οι πληθωριστικές πιέσεις αποκτήσουν διάρκεια και γενικευθούν, η αντίδραση πρέπει να είναι αποφασιστική και ενδεδειγμένη. Το Διοικητικό Συμβούλιο αύξησε τα επιτόκια της ΕΚΤ κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο και εκ νέου τον Σεπτέμβριο του 2026 ενώ τα διατήρησε σταθερά τον Οκτώβριο, με το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων να διαμορφώνεται σήμερα στο 2,5%. Η λήψη αποφάσεων με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, από συνεδρίαση σε συνεδρίαση, παραμένει ιδιαίτερα σημαντική.

Παράλληλα, πρέπει να διαφυλαχθεί η ομαλή μετάδοση της νομισματικής πολιτικής σε όλες τις χώρες της ζώνης του ευρώ. Η εμπειρία της κρίσης δημόσιου χρέους έδειξε ότι οι δυσλειτουργίες στις αγορές ομολόγων μπορούν να προκαλέσουν χρηματοπιστωτικό κατακερματισμό. Εργαλεία όπως το Transmission Protection Instrument συμβάλλουν, υπό προϋποθέσεις, στον περιορισμό αδικαιολόγητων και άτακτων μεταβολών στις αγορές που ενδέχεται να υπονομεύσουν την ομαλή μετάδοση της νομισματικής πολιτικής σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, χωρίς να υποκαθιστούν την ανάγκη για υγιή δημόσια οικονομικά. Η σταθερότητα των τιμών και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι συμπληρωματικοί στόχοι.

Για την Ελλάδα, πρώτη προτεραιότητα είναι η διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας και οι διαδοχικές αναβαθμίσεις συνέβαλαν στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Από τον Απρίλιο του 2023, οπότε οι αγορές ξεκίνησαν να προεξοφλούν την αναβάθμιση στην επενδυτική κατηγορία, η διαφορά αποδόσεων των ελληνικών κρατικών ομολόγων έναντι των γερμανικών έχει μειωθεί κατά περίπου 80 μονάδες βάσης, παρά την πρόσφατη επιδείνωση των διεθνών χρηματοπιστωτικών συνθηκών Η συνέχιση της συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, η διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και η καθοδική πορεία του χρέους δημιουργούν περιθώρια για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων. Η ευνοϊκή μεσοπρόθεσμη διαφορά μεταξύ του έμμεσου επιτοκίου εξυπηρέτησης του χρέους και της αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ διευκολύνει, αλλά δεν υποκαθιστά, τη δημοσιονομική προσπάθεια.

Η δημοσιονομική σταθερότητα, ωστόσο, δεν αρκεί. Η βελτίωση των θεσμών, της δημόσιας διοίκησης και της δικαιοσύνης είναι ουσιώδης για την παραγωγικότητα και την προσέλκυση επενδύσεων. Η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, η ασφάλεια δικαίου και ο περιορισμός των διοικητικών εμποδίων μπορούν να μειώσουν το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και να βελτιώσουν το επενδυτικό περιβάλλον.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων με παρεμβάσεις που ενισχύουν την προσφορά και τον ανταγωνισμό. Απαιτείται αποτελεσματική εφαρμογή της πολιτικής ανταγωνισμού, άρση των εμποδίων εισόδου νέων επιχειρήσεων, διαφάνεια στη διαμόρφωση τιμών και καλύτερη δυνατότητα σύγκρισης χρεώσεων από τους καταναλωτές. Στην ενέργεια, οι επενδύσεις σε δίκτυα, ανανεώσιμες πηγές, διασυνδέσεις και αποθήκευση μπορούν να περιορίσουν το κόστος και την εξάρτηση από διεθνείς ανατιμήσεις. Στη στέγαση, χρειάζονται μέτρα αύξησης της προσφοράς κατοικιών, ώστε να περιοριστούν οι πιέσεις στα ενοίκια και στο διαθέσιμο εισόδημα. Πολλά από τα μέτρα αυτά συμβάλλουν και στη μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών.

Η ενίσχυση της παραγωγικότητας αποτελεί την πιο ουσιαστική προϋπόθεση για διατηρήσιμη αύξηση των πραγματικών μισθών. Χρειάζονται επενδύσεις σε εξοπλισμό και τεχνολογία, διάχυση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καλύτερη σύνδεση εκπαίδευσης και παραγωγής, ενίσχυση της έρευνας και αντιμετώπιση των ελλείψεων δεξιοτήτων. Η μεγαλύτερη συμμετοχή νέων και γυναικών στην αγορά εργασίας μπορεί επίσης να ενισχύσει την παραγωγική δυναμικότητα.

Τέλος, η χώρα πρέπει να αξιοποιήσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της στη ναυτιλία, στον τουρισμό, στην ενέργεια και στις υπηρεσίες, συνδέοντάς τα στενότερα με την εγχώρια βιομηχανία, την καινοτομία και τις επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας. Η αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας και η υποκατάσταση εισαγόμενων εισροών, όπου είναι οικονομικά αποτελεσματική, μπορούν να περιορίσουν ακόμα περισσότερο το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Εδώ οι τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων των μικρότερων εξειδικευμένων ιδρυμάτων, μπορούν να διαδραματίσουν αποφασιστικό ρόλο χρηματοδοτώντας βιώσιμες επενδύσεις.

Εν κατακλείδι, ζητούμενο είναι, πέρα από την ανθεκτικότητα, να επιτύχουμε ταχύτερη, δικαιότερη και διατηρήσιμη ανάπτυξη. Σε αυτό αποσκοπούν οι προτάσεις που παρουσίασα: στην ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου για το σύνολο της κοινωνίας.

Σας ευχαριστώ.

Το άρθρο Ομιλία του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα, με θέμα: «Η ανθεκτικότητα της ευρωζώνης και της ελληνικής οικονομίας κάτω από τους συνεχείς πρόσφατους κλυδωνισμούς: Ο ρόλος της ναυτιλίας και των τραπεζών» εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Η Ευρώπη περιόρισε δραστικά τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών και στράφηκε σε εναλλακτικούς προμηθευτές, με τις ΗΠΑ να αναδεικνύονται σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς εταίρους της. Σήμερα, όμως, η αυξανόμενη εξάρτηση από το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) ενδέχεται να μετατραπεί από παράγοντα ενεργειακής ασφάλειας σε εργαλείο άσκησης πολιτικής πίεσης.

Σύμφωνα με τον Tobias Federico, επικεφαλής αναλυτή της Montel, η εξάρτηση της Ευρώπης από τις αμερικανικές προμήθειες LNG θα μπορούσε να προσφέρει στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ σημαντική διαπραγματευτική ισχύ στις συνομιλίες για το μέλλον της Ουκρανίας.

Μιλώντας στο podcast Plugged In της Montel, ο Federico προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε ακόμη και να απειλήσει με περιορισμό των παραδόσεων αμερικανικού LNG, εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση αρνηθεί να αποδεχθεί την επαναφορά του ρωσικού φυσικού αερίου.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα συνιστούσε ανατροπή 180 μοιρών της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τα όρια της διαφοροποίησης των προμηθειών όταν αυτή οδηγεί σε νέες εξαρτήσεις.

Από τη ρωσική στην αμερικανική εξάρτηση

Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία αποτελούσε τον κυρίαρχο προμηθευτή φυσικού αερίου της Ευρώπης μέσω αγωγών. Η σχετικά φθηνή ενέργεια στήριζε την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και κάλυπτε σημαντικό μέρος των αναγκών των νοικοκυριών.

Μετά το 2022, η ΕΕ επιτάχυνε τη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας, επένδυσε σε υποδομές LNG και περιόρισε την κατανάλωση φυσικού αερίου. Οι ΗΠΑ κάλυψαν σημαντικό μέρος του κενού που δημιουργήθηκε, ενισχύοντας θεαματικά τη θέση τους στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ωστόσο, η αντικατάσταση του ρωσικού αερίου μέσω αγωγών με LNG έχει οικονομικό κόστος. Η υγροποίηση, η θαλάσσια μεταφορά και η επαναεριοποίηση αυξάνουν το συνολικό κόστος, ενώ οι Ευρωπαίοι αγοραστές εκτίθενται περισσότερο στον διεθνή ανταγωνισμό για την εξασφάλιση φορτίων.

Έτσι, η Ευρώπη διαφοροποίησε γεωγραφικά τις πηγές εφοδιασμού της, χωρίς να εξαλείψει τις στρατηγικές ευπάθειες. Η εξάρτηση από τη Μόσχα περιορίστηκε, αλλά η σημασία της Ουάσιγκτον στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια αυξήθηκε.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν αυτή η εμπορική σχέση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πολιτικής πίεσης, συνδέοντας την ενεργειακή συνεργασία με τις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία και τη μελλοντική σχέση της Δύσης με τη Ρωσία.

Το ενδεχόμενο επιστροφής του ρωσικού αερίου

Η πιθανότητα επαναφοράς των ρωσικών προμηθειών δημιουργεί ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία δεν αποτελεί πλέον απλώς οικονομική επιλογή, αλλά βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας και της αλληλεγγύης προς την Ουκρανία.

Παρά ταύτα, οι υψηλές τιμές ενέργειας και η πίεση στην ευρωπαϊκή βιομηχανία ενδέχεται να ενισχύσουν τις φωνές υπέρ μιας πιο πραγματιστικής προσέγγισης.

Ο Federico αναφέρθηκε σε δύο πιθανούς διαύλους επιστροφής του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ο πρώτος αφορά την επανέναρξη της διαμετακόμισης μέσω Ουκρανίας, εφόσον υπάρξει σχετική πολιτική συμφωνία. Ο δεύτερος αφορά τη μία εναπομένουσα γραμμή του συστήματος Nord Stream, η οποία θεωρητικά θα μπορούσε να μεταφέρει περίπου 250 τεραβατώρες (TWh) φυσικού αερίου ετησίως. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 30% της γερμανικής ζήτησης.

Βεβαίως, η τεχνική δυνατότητα δεν συνεπάγεται αυτόματη επαναλειτουργία. Θα απαιτούνταν πολιτικές συμφωνίες, έλεγχος των υποδομών, διευθετήσεις χρηματοδότησης και αντιμετώπιση των υφιστάμενων κυρώσεων.

Επιπλέον, μια τέτοια εξέλιξη θα συναντούσε σημαντικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα από χώρες της Ανατολικής και Βόρειας Ευρώπης, οι οποίες αντιμετωπίζουν την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία ως άμεσο ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Η προσέγγιση Τραμπ – Πούτιν αλλάζει τα δεδομένα

Η πιθανότητα επιστροφής του ρωσικού φυσικού αερίου αποκτά μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα της προσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται περισσότερο διαλλακτική απέναντι στη Ρωσία, δημιουργώντας ερωτήματα για το ενδεχόμενο χαλάρωσης ή άρσης των κυρώσεων και για την προοπτική επανέναρξης οικονομικών συνεργασιών.

Οι ενεργειακές εξελίξεις ενισχύουν αυτόν τον προβληματισμό. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρουσιάστηκαν στο podcast της Montel, ο Τραμπ έχει συνάψει συμφωνία που αφορά προμήθειες ρωσικού ντίζελ, ενώ έχει εκδώσει εξαίρεση από δασμούς που σχετίζονται με τη Ρωσία.

Παράλληλα, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι Αμερικανοί και Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν συζητήσει το ενδεχόμενο συμμετοχής Αμερικανών επενδυτών στο σύστημα αγωγών Nord Stream.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το έργο LNG Polar Train στην Αλάσκα, καθώς υπάρχουν αναφορές ότι η ρωσική εταιρεία Novatek, η οποία βρίσκεται υπό καθεστώς κυρώσεων, έχει παράσχει χρηματοδότηση.

Ο Henning Gloystein, διευθύνων σύμβουλος για θέματα ενέργειας, κλίματος και φυσικών πόρων στην Eurasia Group, εκτίμησε ότι μια πιθανή χαλάρωση ή άρση των αμερικανικών κυρώσεων θα μπορούσε να ενθαρρύνει ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τα σχέδια σταδιακής κατάργησης των εισαγωγών ρωσικού LNG.

Οι υψηλές τιμές ενισχύουν τις πιέσεις

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη για την Ευρώπη, καθώς οι τιμές φυσικού αερίου παραμένουν αυξημένες. Το συμβόλαιο αναφοράς TTF ξεπέρασε πρόσφατα τα 100 ευρώ/MWh, για πρώτη φορά από το 2022, αντανακλώντας τις ανησυχίες για την ασφάλεια εφοδιασμού και την αναπλήρωση των αποθεμάτων.

Ο Federico εκτίμησε ότι οι τιμές θα μπορούσαν να παραμείνουν κοντά στα 100 ευρώ/MWh τους επόμενους μήνες, με πιθανή διακύμανση μεταξύ 100 και 120 ευρώ/MWh, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και τα επίπεδα αποθήκευσης τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

Οι υψηλές τιμές επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως η χημική βιομηχανία, η χαλυβουργία και η παραγωγή λιπασμάτων, υπονομεύοντας περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ο Gloystein, πάντως, απέκλεισε το ενδεχόμενο ελλείψεων φυσικού αερίου τον επόμενο χειμώνα, σημειώνοντας ότι τα αποθέματα της ΕΕ βρίσκονταν περίπου στο 75%. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι οι υψηλές τιμές ενδέχεται να διατηρηθούν καθ’ όλη τη διάρκεια του 2027, καθώς η Ευρώπη παραμένει εγκλωβισμένη στον επαναλαμβανόμενο κύκλο αναπλήρωσης των αποθεμάτων της κάθε άνοιξη και καλοκαίρι.

Η ενεργειακή αυτονομία στο επίκεντρο

Το ζήτημα πλέον υπερβαίνει τις τιμές του φυσικού αερίου. Αφορά την ικανότητα της Ευρώπης να διατηρήσει την ανεξαρτησία της στην εξωτερική πολιτική και την ενεργειακή στρατηγική της.

Εάν η πρόσβαση στο αμερικανικό LNG συνδεθεί, άμεσα ή έμμεσα, με την προθυμία της Ευρώπης να επανεξετάσει τη σχέση της με τη ρωσική ενέργεια, η ΕΕ θα μπορούσε να βρεθεί υπό πίεση να αποδεχθεί παραχωρήσεις που μόλις πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητες.

Για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, η πρόκληση θα είναι να αποτρέψουν τη βραχυπρόθεσμη πίεση της αγοράς από το να καθορίσει τις μακροπρόθεσμες γεωπολιτικές επιλογές.

Καθώς η Ουάσιγκτον και η Μόσχα διερευνούν το ενδεχόμενο μιας νέας προσέγγισης, η ΕΕ κινδυνεύει να βρεθεί εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο μεγάλες δυνάμεις, των οποίων τα συμφέροντα ενδέχεται να συγκλίνουν όλο και περισσότερο στον ενεργειακό τομέα.

Του Πέτρου Αλεξανδρόπουλου

πηγή:energypress.gr

Το άρθρο Το αμερικανικό LNG ως μοχλός πίεσης – Πώς οι ΗΠΑ μπορούν να οδηγήσουν την Ευρώπη πίσω στο ρωσικό αέριο εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Του Ορέστη Σχινά*

Η παγκόσμια ναυτιλία αντιμετωπίζει μια ιδιότυπη γεωπολιτική αντίφαση. Το διεθνές εμπόριο εξακολουθεί να στηρίζεται στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, ενώ ολοένα περισσότερες δυνάμεις ανακαλύπτουν ότι μπορούν να την περιορίζουν χωρίς να την καταργούν επισήμως. Ένας πύραυλος, ένα drone, μια απειλή αποκλεισμού ή ακόμη και μια κανονιστική απαίτηση αρκούν για να μεταβάλουν τις εμπορικές ροές.

Η θάλασσα παραμένει τυπικά ανοιχτή, αλλά η διέλευση γίνεται ακριβότερη, επικινδυνότερη και λιγότερο προβλέψιμη. Η γεωπολιτική αστάθεια δεν αποτελεί πλέον εξωτερικό παράγοντα της ναυτιλιακής αγοράς. Ενσωματώνεται στην ίδια τη λειτουργία της.

Ορμούζ: Η ενέργεια ως όπλο
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν χαρακτηριστική περίπτωση. Η στρατηγική τους σημασία δεν εξαντλείται στις ποσότητες πετρελαίου και LNG που διακινούνται. Αφορά τη δυνατότητα μιας περιφερειακής σύγκρουσης να μεταβάλει την ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος μεταφοράς και τελικά τη χρηματοοικονομική σταθερότητα πολύ πέρα από τον Περσικό Κόλπο.

Οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων το 2026 κατέδειξαν ότι η φυσική διαθεσιμότητα πετρελαίου δεν ισοδυναμεί με εμπορική προσβασιμότητα. Το πετρέλαιο μπορεί να υπάρχει, αλλά η μεταφορά του προϋποθέτει πλοία ικανά προς ασφάλιση, διαθέσιμα πληρώματα, λειτουργικές πληρωμές και αποδεκτό κίνδυνο.

Η αγορά, βεβαίως, διαθέτει αξιοθαύμαστη προσαρμοστικότητα. Όταν οι ναύλοι αυξάνονται εντυπωσιακά, εμφανίζονται πάντοτε επιχειρήσεις πρόθυμες να αναλάβουν μεγαλύτερους κινδύνους. Η οικονομική ανταμοιβή, ωστόσο, δεν ακυρώνει τη φυσική απειλή ούτε μετατρέπει την απώλεια ανθρώπινων ζωών σε αποδεκτή εμπορική παράμετρο.

Ουκρανία: Ο πόλεμος χωρίς αποκλεισμό
Στη Μαύρη Θάλασσα, οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων και λιμενικών εγκαταστάσεων έχουν μετατρέψει τις θαλάσσιες εξαγωγές σε δραστηριότητα διαρκούς αξιολόγησης κινδύνου. Η διατάραξη των ουκρανικών εξαγωγών δημητριακών επηρεάζει όχι μόνο τη ναυτιλία, αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια τρίτων χωρών.

Εδώ αναδεικνύεται η έννοια της «άρνησης χωρίς παρουσία». Δεν απαιτείται η εγκατάσταση μόνιμου ναυτικού αποκλεισμού, εφόσον η επαναλαμβανόμενη απειλή μπορεί να αυξήσει το κόστος ασφάλισης και να αποθαρρύνει τη συμμετοχή πλοιοκτητών.

Η ειρωνεία είναι προφανής: η ελευθερία της ναυσιπλοΐας εξακολουθεί να προστατεύεται από το διεθνές δίκαιο, ενώ η πραγματική άσκησή της εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την ανοχή στον κίνδυνο.

Ορέστης Σχινάς
Αναπληρωτής Καθηγητής Ναυτιλιακής Χρηματοοικονομικής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου – Εταίρος, HHX.blue

Αρκτική και Γροιλανδία: Η γεωγραφία επιστρέφει
Η υποχώρηση των πάγων δημιουργεί νέες δυνατότητες ναυσιπλοΐας στον Αρκτικό Ωκεανό. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός προσελκύει ρωσικό και κινεζικό ενδιαφέρον, καθώς υπό κατάλληλες συνθήκες μπορεί να μειώσει σημαντικά την απόσταση μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.

Η μικρότερη απόσταση, εντούτοις, δεν εγγυάται μικρότερο συνολικό κόστος. Οι περιορισμοί εποχικότητας, οι απαιτήσεις παγοπλοΐας, η ανεπαρκής υποδομή διάσωσης, οι ασφαλιστικοί κίνδυνοι και οι κυρώσεις υπενθυμίζουν ότι η γεωγραφία αποτελεί μόνο μία μεταβλητή της οικονομικής εξίσωσης.

Η Γροιλανδία προσθέτει μια διαφορετική διάσταση. Η πρόσφατη συμφωνία ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας για την ενίσχυση της αρκτικής ασφάλειας επιβεβαιώνει ότι ο έλεγχος υποδομών, στρατιωτικής πρόσβασης και κρίσιμων επενδύσεων αποκτά στρατηγική προτεραιότητα.

Η Αρκτική δεν αποτελεί ακόμη αξιόπιστο υποκατάστατο των καθιερωμένων εμπορικών διαδρόμων. Αποτελεί, όμως, πεδίο διαμόρφωσης της επόμενης γεωοικονομικής ισορροπίας.

Ταϊβάν: Ο κίνδυνος της μεγάλης διακοπής
Στην Ανατολική Ασία, η Ταϊβάν συγκεντρώνει μια διαφορετική κατηγορία συστημικού κινδύνου. Η αυξανόμενη στρατιωτική και παραστρατιωτική δραστηριότητα γύρω από το νησί εγείρει ερωτήματα για ενδεχόμενους περιορισμούς της ναυσιπλοΐας, ακόμη και χωρίς γενικευμένη σύρραξη.

Μια σοβαρή διατάραξη των θαλάσσιων επικοινωνιών θα επηρέαζε τις ασιατικές εφοδιαστικές αλυσίδες, τις μεταφορές εμπορευματοκιβωτίων, την παραγωγή ημιαγωγών και τη διεθνή βιομηχανία.

Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η πιθανότητα πολέμου, αλλά η εμπορική επίδραση της προετοιμασίας γι’ αυτόν.

Η Ερυθρά Θάλασσα και η ακριβή παράκαμψη
Οι επιθέσεις και οι απειλές στην Ερυθρά Θάλασσα υπενθυμίζουν ότι ακόμη και η ανακατεύθυνση των πλοίων δεν αποτελεί ουδέτερη λύση. Η παράκαμψη μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας αυξάνει τις αποστάσεις, δεσμεύει πρόσθετη μεταφορική ικανότητα και μεταβάλλει την κατανάλωση καυσίμων.

Η επιμήκυνση των ταξιδιών μπορεί να στηρίζει πρόσκαιρα τους ναύλους, αλλά επιβαρύνει το εμπόριο και τις εκπομπές. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα αντίφαση σε μια εποχή κατά την οποία η ναυτιλία καλείται ταυτόχρονα να αποανθρακοποιηθεί και να απορροφήσει το κόστος της γεωπολιτικής αποσταθεροποίησης.

Η νέα οικονομία της ναυτιλιακής ισχύος
Οι επιμέρους κρίσεις συγκλίνουν σε μια ευρύτερη αναδιάταξη. Οι κυρώσεις, οι ενεργειακές εξαρτήσεις, η αβεβαιότητα για τα μελλοντικά καύσιμα και η διαφοροποίηση των κανονιστικών απαιτήσεων επηρεάζουν τη χρηματοδότηση, τις επενδυτικές αποφάσεις και την οικονομική ζωή των πλοίων.

Για τον πλοιοκτήτη, η επιλογή νέου πλοίου δεν εξαρτάται πλέον μόνο από το κόστος κατασκευής και τις προβλέψεις ναύλων. Εξαρτάται επίσης από τη μελλοντική πρόσβαση σε αγορές, καύσιμα, λιμένες, ασφάλιση και κεφάλαια.

Για την ελληνική ναυτιλία, η συγκυρία δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και σοβαρές εκθέσεις. Η ευελιξία, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση και η δυνατότητα γρήγορης αναδιάταξης του στόλου αποκτούν αυξανόμενη σημασία.

Η Ευρώπη, αντιθέτως, εξακολουθεί να επιδιώκει υψηλή κανονιστική επιρροή χωρίς πάντοτε να διαθέτει την αντίστοιχη ενεργειακή και στρατηγική αυτονομία. Η παραγωγή κανόνων είναι ασφαλώς ευκολότερη από την εξασφάλιση των πραγματικών προϋποθέσεων εφαρμογής τους.

Το επόμενο μεγάλο ναυτιλιακό πλεονέκτημα δεν θα είναι απλώς η κατοχή πλοίων, αλλά η ικανότητα διατήρησης της εμπορικής τους χρησιμότητας μέσα σε ένα κατακερματισμένο διεθνές σύστημα.

Η ναυτιλία δεν χρειάζεται έναν κόσμο χωρίς κινδύνους, καθώς τέτοιος κόσμος δεν υπήρξε ποτέ. Χρειάζεται, όμως, κινδύνους που μπορούν να εκτιμηθούν, να τιμολογηθούν και να αντιμετωπιστούν.

Η πραγματική απειλή δεν είναι ότι οι θάλασσες θα κλείσουν. Είναι ότι θα παραμείνουν ανοιχτές μόνο για όσους μπορούν να πληρώσουν το τίμημα της αβεβαιότητας.

*Ορέστης Σχινάς

Αναπληρωτής Καθηγητής Ναυτιλιακής Χρηματοοικονομικής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου – Εταίρος, HHX.blue

Το άρθρο Οι θάλασσες δεν κλείνουν. Ακριβαίνουν. εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Άρθρο
Θοδωρής Κουρμπέλης *
Τα ρεκόρ της φετινής χρονιάς έχουν μονοπωλήσει τους τίτλους, και δικαίως. Η πιο ενδιαφέρουσα πληροφορία όμως κρύβεται στα αγοραπωλητήρια.
Ένα VLCC μεταπωλείται σήμερα κοντά στα 205 εκατομμύρια δολάρια, με υπερτίμημα άνω των 70 εκατομμυρίων σε σχέση με νεότευκτο, και δεκαετή πλοία αλλάζουν χέρια πάνω από την τιμή της νέας κατασκευής. Εξίσου σημαντικό με το πόσο, είναι το ποιος. Στις μεγάλες συναλλαγές της χρονιάς εμφανίζονται όλο και συχνότερα αγοραστές που συνδέονται με τις χώρες παραγωγής και με τα μεγάλα φορτία. Κρατικοί φορείς και ενεργειακοί όμιλοι, επενδύουν στην ιδιόκτητη μεταφορική ικανότητα, επιδιώκοντας τα δικά τους πλοία να μεταφέρουν τα δικά τους βαρέλια.

Η ίδια εικόνα φαίνεται και στα μεγέθη των ομίλων. Στην κορυφή της παγκόσμιας ιδιοκτησίας δεξαμενόπλοιων βρίσκονται πλέον σχήματα με στόλους που ξεπερνούν τα εκατόν πενήντα VLCC πλοία και με δεκάδες παραγγελίες σε εξέλιξη, συνδεδεμένα με τα μεγάλα εισαγωγικά και εξαγωγικά συμφέροντα του πετρελαίου. Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας στα μεγαλύτερα μεγέθη, ιδίως στα VLCC, προχωρά με ρυθμό που πριν από πέντε χρόνια θα φάνταζε απίθανος. Η λογική των κινήσεων είναι κατανοητή. Μια χρονιά σαν τη φετινή, με τους ναύλους να πολλαπλασιάζονται μέσα σε εβδομάδες, υπενθύμισε σε κάθε φορτωτή πόσο ακριβή μπορεί να αποδειχθεί η εξάρτηση από ξένα πλοία. Η μεταφορά, που επί δεκαετίες αντιμετωπιζόταν ως υπηρεσία που αγοράζεται στην αγορά, αντιμετωπίζεται ξανά ως στρατηγικό απόθεμα που κατέχεται.

Η εξέλιξη αυτή θέτει στρατηγικά ερωτήματα για την ελληνική ναυτιλία, καθώς το ελληνικό μοντέλο έχει ιστορικά βασιστεί σε διαφορετική προσέγγιση. Ο Έλληνας εφοπλιστής υπήρξε ιστορικά ο ανεξάρτητος cross-trader: δεν παράγει το φορτίο, δεν το καταναλώνει, δεν το εμπορεύεται. Το μεταφέρει, για όποιον το χρειάζεται, όπου το χρειάζεται, με απόφαση που λαμβάνεται σε ένα γραφείο μέσα σε λίγες ώρες. Αυτή η ανεξαρτησία έδωσε στον στόλο του την ευελιξία να εξυπηρετεί κάθε εμπορική ροή και σε κάθε αναταραχή να βρίσκεται εκεί που τον χρειάζεται η αγορά. Σήμερα ελέγχει τον μεγαλύτερο στόλο δεξαμενόπλοιων στον κόσμο χωρίς να ελέγχει ούτε ένα βαρέλι πετρελαίου.

Τι σημαίνει λοιπόν η άνοδος των «φορτωτών-πλοιοκτητών» για το ανεξάρτητο μοντέλο; Μια πρώτη ανάγνωση βλέπει απειλή: όσα φορτία δένονται σε καθετοποιημένους στόλους, φεύγουν από τη spot αγορά που αποτελεί το φυσικό πεδίο του ανεξάρτητου. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ανάγνωση, που η φετινή χρονιά τεκμηρίωσε εμπράκτως. Οι διαταραχές δεν προειδοποιούν. Οι ροές αλλάζουν μέσα σε εβδομάδες, οι αποστάσεις μεγαλώνουν απρόβλεπτα, και τότε ο κόσμος τρέχει σε όποιον διαθέτει πλοία ελεύθερα, πληρώματα έτοιμα και ταχύτητα αποφάσεων. Κάθε καθετοποίηση κάνει το εναπομένον ανεξάρτητο τονάζ πιο σπάνιο, και στη ναυτιλία η σπανιότητα έχει πάντα τιμή. Το ανεξάρτητο πλοίο είναι το ρευστό απόθεμα του συστήματος, και το 2026 έδειξε πόσο ακριβά αποτιμάται η ρευστότητα όταν στενέψουν τα πράγματα.

Η θέση αυτή όμως δεν διατηρείται μόνη της. Κερδίζεται με τρεις προϋποθέσεις. Πρώτον, ποιότητα: το δικαίωμα του ανεξάρτητου να μεταφέρει τα φορτία όλων στηρίζεται στο ιστορικό ασφάλειας και αξιοπιστίας του, και σε μια περίοδο που ο στόλος δουλεύει στα όριά του, το ιστορικό αυτό δοκιμάζεται καθημερινά. Δεύτερον, ανανέωση: στόλος που γερνάει χάνει πρώτος τους απαιτητικούς ναυλωτές, και οι αποφάσεις ανανέωσης κρίνονται στη σωστή στιγμή του κύκλου, με τη νηφαλιότητα που δίδαξαν οι προηγούμενες γενιές. Το βιβλίο παραγγελιών βρίσκεται ήδη στα υψηλότερα επίπεδα δεκαπενταετίας και οι θέσεις στα ναυπηγεία για παραδόσεις πριν από το 2029 έχουν ουσιαστικά εξαντληθεί, κάτι που κάνει τον προγραμματισμό της επόμενης γενιάς πλοίων άσκηση που ξεκινά από σήμερα. Τρίτον, άνθρωποι: η ευελιξία του μοντέλου ζει στα γραφεία και στις γέφυρες, και η επένδυση στα ελληνικά στελέχη και πληρώματα είναι επένδυση στο ίδιο το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η ιστορία προσφέρει εδώ ένα μέτρο ψυχραιμίας. Η ελληνική ναυτιλία έχει ξαναδεί κρατικούς στόλους, καθετοποιημένους ομίλους πετρελαίου και «νέες τάξεις» στη θαλάσσια μεταφορά. Τους συνάντησε στη δεκαετία του ’70 και του ’90. Κάθε φορά, όταν ο κύκλος γύρισε και τα πλοία έγιναν βάρος αντί για όπλο, το φορτίο επέστρεψε σε αυτούς που ήξεραν να τα λειτουργούν αποδοτικά σε κάθε αγορά. Το ερώτημα «ποιος θα έχει τα καράβια;» δεν θα απαντηθεί στα ρεκόρ του φετινού Σεπτεμβρίου. Θα απαντηθεί, όπως πάντα, στην επόμενη ύφεση — από το ποιος θα έχει τότε τη δύναμη, την ποιότητα και την υπομονή να τα κρατήσει, και οι Έλληνες εφοπλιστές έχουν αποδείξει ότι πάντα ανταποκρίνονται σε ρευστές καταστάσεις.

* Global Business Director for Tankers
Lloyd’s Register

Το άρθρο Η νέα πραγματικότητα στα δεξαμενόπλοια και η θέση της ελληνικής ναυτιλίας εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Γράφει ο Γιώργος Ατσαλάκης Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης

Για περισσότερο από μισό αιώνα η παγκόσμια ισχύς βασιζόταν σε μια σχετικά απλή εξίσωση: όποιος διέθετε τους ενεργειακούς πόρους, επηρέαζε την παγκόσμια οικονομία.

Σήμερα, όμως, αυτή η εξίσωση αλλάζει. Η πραγματική ισχύς δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στην κατοχή πετρελαίου ή φυσικού αερίου, αλλά στον έλεγχο των ροών τους. Δεν αρκεί να διαθέτεις ενεργειακά αποθέματα· πρέπει να μπορείς να τα μεταφέρεις, να τα ασφαλίζεις, να τα χρηματοδοτείς και να τα εντάσσεις σε ένα παγκόσμιο δίκτυο εμπορίου.

Η πρόσφατη κρίση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν αποτέλεσε ίσως το σημαντικότερο γεωοικονομικό γεγονός της τελευταίας δεκαετίας, διότι αποκάλυψε ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Η εποχή αυτή δεν χαρακτηρίζεται πλέον μόνο από ανταγωνισμό κρατών αλλά από ανταγωνισμό δικτύων: δικτύων ενέργειας, θαλάσσιων διαδρόμων, αλυσίδων εφοδιασμού, χρηματοπιστωτικών ροών και τεχνολογικών υποδομών.

Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ κατέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο αυτή τη νέα πραγματικότητα. Ένα σχετικά στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες στο σημαντικότερο σημείο της παγκόσμιας οικονομίας. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό του υγροποιημένου φυσικού αερίου που τροφοδοτεί την Ασία και την Ευρώπη. Όταν οι ροές αυτές απειλήθηκαν, οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στις αγορές ενέργειας. Επηρεάστηκαν τα ναύλα, τα ασφάλιστρα κινδύνου, ο πληθωρισμός, οι αλυσίδες εφοδιασμού, ακόμη και η παγκόσμια αγροτική παραγωγή.

Αυτό ακριβώς αποτελεί τη μεγάλη διαφορά μεταξύ της παλιάς και της νέας γεωοικονομίας. Στον 20ό αιώνα ο έλεγχος του πετρελαίου σήμαινε έλεγχο των κοιτασμάτων. Στον 21ο αιώνα σημαίνει έλεγχο της διακίνησής του.

Η κρίση αποκάλυψε επίσης μια δεύτερη σημαντική πραγματικότητα. Ο κόσμος δεν ξέμεινε από πετρέλαιο. Αναγκάστηκε όμως να αναζητήσει νέους προμηθευτές. Έτσι, η Βόρεια Αμερική βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς και, μέσω των εξελίξεων στη Βενεζουέλα, ένα σημαντικό μέρος των μεγαλύτερων παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερη γεωοικονομική σημασία.

Η Βενεζουέλα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παρά τη βαθιά οικονομική κρίση των τελευταίων ετών, εξακολουθεί να διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύσουν την επιρροή τους στη διαχείριση των εξαγωγών της χώρας, τότε δημιουργείται ένας νέος ενεργειακός άξονας που μεταβάλλει τις ισορροπίες της αγοράς. Το επίκεντρο της προσφοράς μετακινείται σταδιακά από τον Περσικό Κόλπο προς τη Βόρεια Αμερική.

Η εξέλιξη αυτή έχει βαθύτερες οικονομικές συνέπειες. Οι μεγαλύτερες βιομηχανικές οικονομίες του κόσμου –η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Κίνα και οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης– εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές εισαγωγές. Όταν οι παραδοσιακές διαδρομές διαταράσσονται, η ανάγκη εξεύρεσης νέων πηγών μετατρέπει τον προμηθευτή σε στρατηγικό εταίρο.

Εδώ εμφανίζεται η ουσία της νέας γεωοικονομίας. Η ενέργεια δεν είναι απλώς ένα εμπόρευμα. Είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου διαμορφώνονται οι χρηματοπιστωτικές ροές, οι συναλλαγματικές ισορροπίες και οι διεθνείς συμμαχίες.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι ίδιες χώρες που τα τελευταία χρόνια προσπαθούσαν να διαφοροποιήσουν τα συναλλαγματικά τους αποθέματα από το αμερικανικό δολάριο, βρέθηκαν ξανά να χρειάζονται αμερικανικό πετρέλαιο, αμερικανικό LNG και αμερικανικές ενεργειακές υποδομές. Η ενεργειακή εξάρτηση μετατρέπεται εύκολα σε χρηματοπιστωτική εξάρτηση.

Αυτό συνδέεται άμεσα και με τη θέση του δολαρίου στο διεθνές νομισματικό σύστημα. Για πολλά χρόνια αναλυτές προέβλεπαν ότι το αυξανόμενο αμερικανικό δημόσιο χρέος θα οδηγούσε σταδιακά στην υποχώρηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Ωστόσο, όσο οι διεθνείς ενεργειακές συναλλαγές εξακολουθούν να πραγματοποιούνται σε δολάρια και όσο η Βόρεια Αμερική αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά, η ζήτηση για δολάρια παραμένει υψηλή.

Με άλλα λόγια, η γεωοικονομία επηρεάζει άμεσα και το διεθνές νομισματικό σύστημα.

Η κρίση ανέδειξε και μια ακόμη διάσταση που συχνά υποτιμάται. Οι ίδιες θαλάσσιες οδοί που μεταφέρουν πετρέλαιο μεταφέρουν επίσης φυσικό αέριο, λιπάσματα, αμμωνία, φωσφορικά άλατα, βιομηχανικά αέρια, πρώτες ύλες για τη χημική βιομηχανία, ακόμη και κρίσιμα υλικά για την παραγωγή ημιαγωγών.

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η παραγωγή προηγμένων μικροκυκλωμάτων εξαρτάται από πολύπλοκες παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η διακοπή μιας ενεργειακής διαδρομής μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την τιμή του πετρελαίου αλλά και την παραγωγή υπολογιστικών συστημάτων υψηλών επιδόσεων, την ανάπτυξη μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και τη λειτουργία ολόκληρης της ψηφιακής οικονομίας.

Έτσι, η νέα γεωοικονομία συνδέει την ενέργεια με την τεχνολογία. Η χώρα που μπορεί να διασφαλίσει την απρόσκοπτη λειτουργία αυτών των δικτύων αποκτά τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα. Παράλληλα, η συμφωνία αποκλιμάκωσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έδειξε ότι ακόμη και οι πιο έντονες γεωπολιτικές συγκρούσεις καταλήγουν τελικά στην ανάγκη προστασίας των ενεργειακών ροών. Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η επανέναρξη συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα και η ενεργότερη συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών στην ασφάλεια της περιοχής δείχνουν ότι κανένα μεγάλο οικονομικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς σταθερότητα στις θαλάσσιες μεταφορές.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η Ευρώπη, η οποία τα τελευταία χρόνια επεδίωκε μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, βρέθηκε ξανά να εξαρτάται από αμερικανικές ενεργειακές προμήθειες. Παράλληλα, η Κίνα, που επιδιώκει εδώ και δύο δεκαετίες να οικοδομήσει μια περισσότερο ανεξάρτητη γεωοικονομική αρχιτεκτονική, είδε να διαταράσσονται τόσο οι ενεργειακές της διαδρομές όσο και μέρος της στρατηγικής της στη Βενεζουέλα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δημιουργείται μια νέα μονοπολική παγκόσμια τάξη. Σημαίνει όμως ότι οι ενεργειακές κρίσεις επιταχύνουν τη μεταφορά ισχύος προς εκείνον που μπορεί να εγγυηθεί ασφαλείς και αξιόπιστες ροές. Και σε αυτά τα δίκτυα αναζητούν όλοι πρόσβαση. Πρόσβαση σε θαλάσσιες οδούς. Πρόσβαση σε αγορές. Πρόσβαση σε κεφάλαια. Πρόσβαση σε τεχνολογία. Πρόσβαση σε δεδομένα. Πρόσβαση σε δίκτυα τεχνητής νοημοσύνης και αλυσίδες εφοδιασμού. Το κράτος που αποκόπτεται από αυτά τα δίκτυα μπορεί να παραμένει στρατιωτικά επικίνδυνο, αλλά οικονομικά αποδυναμώνεται.

Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν κυριαρχούν μόνο επειδή διαθέτουν στρατό ή οικονομικό μέγεθος. Κυριαρχούν όταν μπορούν να παρέχουν δημόσια αγαθά στο διεθνές σύστημα. Στον 19ο αιώνα αυτό ήταν η προστασία των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν η δημιουργία μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε θεσμούς και κανόνες. Σήμερα, το νέο δημόσιο αγαθό φαίνεται να είναι η ασφάλεια των παγκόσμιων ενεργειακών και τεχνολογικών δικτύων.

Η νέα γεωοικονομία αλλάζει και την έννοια της ισχύος. Δεν αρκεί πλέον να διαθέτεις μεγάλες ενεργειακές ποσότητες. Χρειάζεται να διαθέτεις αξιόπιστους θεσμούς, χρηματοπιστωτική σταθερότητα, ασφαλείς θαλάσσιες μεταφορές, προηγμένες τεχνολογίες και δυνατότητα διαχείρισης σύνθετων διεθνών δικτύων.

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η προβλεψιμότητα αποκτά ιδιαίτερη αξία. Οι επενδύσεις κατευθύνονται προς τις χώρες που προσφέρουν σταθερούς κανόνες. Οι αγορές επιβραβεύουν την αξιοπιστία. Οι ενεργειακές εταιρείες επενδύουν εκεί όπου μειώνεται ο γεωπολιτικός κίνδυνος.

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν δημιουργείται μια νέα τάξη ελέγχου των ενεργειακών ροών. Η νέα αυτή τάξη φαίνεται ήδη να διαμορφώνεται.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιος θα καθορίζει τους κανόνες της. Θα πρόκειται για ένα σύστημα συνεργασίας βασισμένο σε διεθνείς θεσμούς ή για ένα σύστημα όπου οι μεγάλες δυνάμεις θα χρησιμοποιούν την ενέργεια ως μέσο άσκησης γεωπολιτικής πίεσης;

Η απάντηση θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον των αγορών ενέργειας αλλά και τη μορφή της παγκόσμιας οικονομίας τις επόμενες δεκαετίες. Σε κάθε περίπτωση, ένα συμπέρασμα είναι ήδη σαφές: στον 21ο αιώνα η ισχύς δεν θα μετριέται μόνο από τα κοιτάσματα πετρελαίου ή το μέγεθος των στρατών. Θα μετριέται από την ικανότητα μιας χώρας να ελέγχει, να προστατεύει και να διαχειρίζεται τις παγκόσμιες ροές ενέργειας, δεδομένων, τεχνολογίας και εμπορίου. Και σε αυτό το νέο γεωοικονομικό περιβάλλον, ο έλεγχος των ροών είναι πιθανό να αποδειχθεί πολύ σημαντικότερος από την κατοχή των ίδιων των πόρων.

πηγή:huffingtonpost.gr

Το άρθρο Προς μια νέα τάξη ελέγχου των ροών ενέργειας; εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Του Capt Δημήτρης Ματθαίου*
Κάθε χρόνο, στις 25 Ιουνίου, η παγκόσμια ναυτιλιακή κοινότητα γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα του Ναυτικού, που καθιερώθηκε από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), αποτίοντας φόρο τιμής στους άνδρες και τις γυναίκες που κρατούν σε κίνηση το παγκόσμιο εμπόριο.

Περισσότερο από το 90% του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται διά θαλάσσης, γεγονός που καθιστά τους ναυτικούς την αόρατη αλλά απολύτως αναγκαία ραχοκοκαλιά της παγκόσμιας οικονομίας.

Ωστόσο, ο φετινός εορτασμός συνοδεύεται από μια ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα. Πίσω από τα λόγια αναγνώρισης και ευγνωμοσύνης κρύβεται μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η διεθνής ναυτιλία: η διαρκώς αυξανόμενη έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης.

Η δημοσίευση της Έκθεσης BIMCO/ICS για το Παγκόσμιο Ναυτικό Δυναμικό 2026 (Seafarer Workforce Report 2026) δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρη. Τα συμπεράσματά της αποκαλύπτουν ότι έως το 2030 η παγκόσμια ναυτιλία ενδέχεται να αντιμετωπίσει έλλειψη άνω των 113.000 πιστοποιημένων αξιωματικών σύμφωνα με τη Σύμβαση STCW, γεγονός που απειλεί όχι μόνο την εύρυθμη λειτουργία του παγκόσμιου στόλου αλλά και την ικανότητα της ναυτιλίας να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους της για την απανθρακοποίηση, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη ναυτική ασφάλεια.

Το ζήτημα αυτό δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα πρόβλημα στελέχωσης πλοίων. Εξελίσσεται σε μια στρατηγική πρόκληση για το διεθνές εμπόριο, τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα της ίδιας της ναυτιλίας.

Για την Ελλάδα, τη μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη του κόσμου, η πρόκληση αυτή θα πρέπει να αντιμετωπιστεί και ως μια σημαντική εθνική ευκαιρία: μια ευκαιρία να επενδύσουμε στο ισχυρότερο ανταγωνιστικό μας πλεονέκτημα, δηλαδή στη μακραίωνη ναυτική μας παράδοση και κυρίως στους ανθρώπους μας.

Σήμερα περίπου 2,57 εκατομμύρια ναυτικοί υπηρετούν στον παγκόσμιο εμπορικό στόλο, ο οποίος αριθμεί περισσότερα από 85.000 πλοία. Από αυτούς, περίπου 1,05 εκατομμύριο είναι αξιωματικοί και 1,52 εκατομμύρια κατώτερα πληρώματα (ratings). Ωστόσο, η ανισορροπία είναι ήδη εμφανής. Η σημερινή έλλειψη σχεδόν 40.000 αξιωματικών έρχεται σε έντονη αντίθεση με την υπερπροσφορά κατώτερων πληρωμάτων. Μέχρι το 2030, η ναυτιλία θα χρειάζεται περίπου 1,16 εκατομμύρια αξιωματικούς, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν 23.000 νέοι αξιωματικοί θα πρέπει να εισέρχονται κάθε χρόνο στο επάγγελμα μόνο και μόνο για να καλύπτεται η αναμενόμενη ζήτηση.

Η πρόκληση αυτή εμφανίζεται σε μια περίοδο όπου το ίδιο το ναυτικό επάγγελμα γίνεται ολοένα και πιο απαιτητικό. Τα σύγχρονα πλοία μετατρέπονται σε ιδιαίτερα προηγμένες τεχνολογικές πλατφόρμες, απαιτώντας από τους αξιωματικούς όχι μόνο τις παραδοσιακές γνώσεις ναυσιπλοΐας και μηχανικής, αλλά και εξειδίκευση στα ψηφιακά συστήματα, τον αυτοματισμό, την κυβερνοασφάλεια, την τεχνητή νοημοσύνη, τα εναλλακτικά καύσιμα και το ολοένα πιο σύνθετο περιβαλλοντικό κανονιστικό πλαίσιο.

Επομένως, η έλλειψη δεν είναι απλώς ποσοτική. Είναι πρωτίστως ποιοτική.

Μια ολοένα αυξανόμενη κρίση διατήρησης του ανθρώπινου δυναμικού

Εξίσου ανησυχητικά είναι και τα ευρήματα της πρόσφατης μελέτης του World Maritime University, σύμφωνα με την οποία σχεδόν ένας στους δύο σημερινούς ναυτικούς δηλώνει ότι σκοπεύει να εγκαταλείψει το επάγγελμα μέσα στην επόμενη πενταετία.

Οι εξαντλητικές ώρες εργασίας, που ξεπερνούν κατά μέσο όρο τις 70 ώρες εβδομαδιαίως, η περιορισμένη άδεια εξόδου στη στεριά, η αυξανόμενη γραφειοκρατία, η ψυχική κόπωση και η ολοένα μεγαλύτερη πολυπλοκότητα των κανονισμών μειώνουν σημαντικά την ελκυστικότητα της ναυτικής σταδιοδρομίας.

Η ναυτιλία δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται μόνο στην προσέλκυση νέων ναυτικών.

Η διατήρηση των έμπειρων στελεχών έχει αποκτήσει εξίσου κρίσιμη σημασία.

Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας, η ενίσχυση της ευημερίας των πληρωμάτων, η υποστήριξη της ψυχικής υγείας και η δημιουργία σαφών προοπτικών επαγγελματικής εξέλιξης από τη θάλασσα στη στεριά δεν αποτελούν πλέον απλές επιλογές κοινωνικής ευθύνης. Αποτελούν στρατηγική αναγκαιότητα.

Ελλάδα: Μια παγκόσμια ναυτιλιακή δύναμη απέναντι στη δική της πρόκληση ανθρώπινου δυναμικού

Καμία χώρα δεν γνωρίζει καλύτερα τη σημασία της ναυτιλίας από την Ελλάδα.

Οι Έλληνες πλοιοκτήτες ελέγχουν σήμερα σχεδόν 5.800 πλοία, που αντιστοιχούν περίπου στο 19% της παγκόσμιας χωρητικότητας του εμπορικού στόλου και στο εντυπωσιακό 61% της χωρητικότητας του στόλου που ελέγχεται από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ελληνική ναυτιλία εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο μεταφορέα ενέργειας, πρώτων υλών και βασικών αγαθών παγκοσμίως.

Παρά όμως αυτή την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία, η συμμετοχή των Ελλήνων στη θάλασσα έχει μεταβληθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.

Σήμερα, περισσότεροι από 200.000 αλλοδαποί ναυτικοί υπηρετούν σε ελληνόκτητα πλοία σε ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που αντανακλά τόσο τον παγκοσμιοποιημένο χαρακτήρα της ελληνικής ναυτιλίας όσο και τη συνεχιζόμενη μείωση του αριθμού των νέων Ελλήνων που επιλέγουν το ναυτικό επάγγελμα. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι:

• περίπου 18.822 ναυτικοί υπηρετούν σήμερα σε ελληνικής σημαίας ή συμβεβλημένα με το ΝΑΤ πλοία,
• από αυτούς περίπου 12.270 είναι Έλληνες και 6.550 αλλοδαποί,
• στα πλοία ελληνικής σημαίας το 63,5% των πληρωμάτων είναι Έλληνες, ενώ στα ελληνόκτητα πλοία ξένης σημαίας που είναι συμβεβλημένα με το ΝΑΤ το ποσοστό αυτό ανέρχεται σχεδόν στο 89%, αν και τα πλοία αυτά αποτελούν μικρό μόνο μέρος του συνολικού ελληνόκτητου στόλου.

Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν μια ακόμη πραγματικότητα: η συντριπτική πλειονότητα του ανθρώπινου δυναμικού που υπηρετεί σήμερα στον παγκόσμιο ελληνόκτητο στόλο προέρχεται πλέον από το εξωτερικό.

Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει τον διεθνή χαρακτήρα της σύγχρονης ναυτιλίας, αλλά παράλληλα αναδεικνύει και τη συνεχιζόμενη μείωση του αριθμού των νέων Ελλήνων που επιλέγουν να ακολουθήσουν το ναυτικό επάγγελμα.

Η έλλειψη αξιωματικών δεν είναι μόνο πρόβλημα στελέχωσης – είναι οικονομικός κίνδυνος

Η έλλειψη εξειδικευμένων αξιωματικών δεν επηρεάζει μόνο τη λειτουργία των πλοίων. Επηρεάζει ολόκληρη την οικονομία της ναυτιλίας.

Καθώς η προσφορά μειώνεται και η ζήτηση αυξάνεται, το κόστος στελέχωσης συνεχίζει να ανεβαίνει, εντείνοντας τις πιέσεις στα λειτουργικά έξοδα των ναυτιλιακών επιχειρήσεων. Παράλληλα, η δυσκολία εύρεσης έμπειρων αξιωματικών μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις παράδοσης νεότευκτων πλοίων, σε δυσκολίες εφαρμογής νέων τεχνολογιών και σε αυξημένο επιχειρησιακό κίνδυνο.

Ακόμη σημαντικότερο είναι το γεγονός ότι ο ανθρώπινος παράγοντας εξακολουθεί να ευθύνεται για τη μεγάλη πλειονότητα των ναυτικών ατυχημάτων. Η πίεση που δημιουργεί η έλλειψη προσωπικού μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη κόπωση, σε ταχύτερες προαγωγές χωρίς την απαιτούμενη εμπειρία και τελικά σε αυξημένο κίνδυνο λαθών.

Η επένδυση στους ανθρώπους δεν αποτελεί πλέον μόνο κοινωνική ευθύνη. Αποτελεί επένδυση στη διαχείριση του επιχειρησιακού κινδύνου.

Επενδύοντας στη νέα γενιά
Για μια χώρα της οποίας η οικονομία και η διεθνής επιρροή είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη ναυτιλία, η επένδυση στη ναυτική εκπαίδευση πρέπει να αποτελέσει εθνική προτεραιότητα.

Η ναυτιλία χρειάζεται:

• Σύγχρονες Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού με προηγμένους εξομοιωτές και ψηφιακές τεχνολογίες.
• Στενότερη συνεργασία μεταξύ ναυτιλιακών εταιρειών και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
• Περισσότερες θέσεις πρακτικής άσκησης (cadet berths) στα πλοία.
• Υποτροφίες και οικονομικά κίνητρα για νέους αξιωματικούς.
• Ισχυρότερη προβολή των ναυτικών επαγγελμάτων στα σχολεία και τα πανεπιστήμια.
• Συνεχή επαγγελματική κατάρτιση και δια βίου εκπαίδευση των αξιωματικών.
• Η τεχνολογία μπορεί να αλλάζει τα πλοία. Οι άνθρωποι όμως θα συνεχίσουν να τα διοικούν.

Πέρα από την απανθρακοποίηση
Σήμερα η ναυτιλία συζητά εκτενώς για την απανθρακοποίηση.

Δισεκατομμύρια επενδύονται σε νέα καύσιμα, εναλλακτικά συστήματα πρόωσης, ψηφιακή ναυσιπλοΐα, τεχνητή νοημοσύνη και αυτόνομες τεχνολογίες.

Καμία όμως από αυτές τις επενδύσεις δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς άρτια εκπαιδευμένους αξιωματικούς που θα είναι σε θέση να τις λειτουργήσουν με ασφάλεια.

Η πράσινη μετάβαση είναι ταυτόχρονα και ανθρώπινη μετάβαση.

Κάθε νέο πλοίο που παραδίδεται θα απαιτεί αξιωματικούς με υψηλότερο επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων από ποτέ.

Μια στρατηγική προτεραιότητα
Η ιστορία έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι η ναυτιλία διαθέτει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα.

Προσαρμόζεται σε πολέμους, πανδημίες, οικονομικές κρίσεις και τεχνολογικές επαναστάσεις.

Η μεγαλύτερη δύναμή της, όμως, ήταν και παραμένει οι άνθρωποί της.

Η έλλειψη αξιωματικών δεν πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα στατιστικό στοιχείο της αγοράς εργασίας.

Αποτελεί ένα στρατηγικό ζήτημα που επηρεάζει το παγκόσμιο εμπόριο, την ενεργειακή ασφάλεια, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη ναυτική ασφάλεια.

Για την Ελλάδα, τη σημαντικότερη ναυτιλιακή δύναμη του κόσμου, η πρόκληση αυτή αποτελεί ταυτόχρονα και μια μεγάλη ευκαιρία.

Καθώς τιμούμε σήμερα την Παγκόσμια Ημέρα του Ναυτικού, ας θυμηθούμε ότι τα πλοία δεν ταξιδεύουν μόνα τους. Πίσω από κάθε ασφαλή άφιξη, πίσω από κάθε φορτίο που παραδίδεται, πίσω από κάθε επιτυχημένη ενεργειακή ή εμπορική αλυσίδα, βρίσκονται άνθρωποι. Όσο και αν εξελιχθεί η τεχνολογία, όσο και αν προχωρήσει η τεχνητή νοημοσύνη ή η αυτοματοποίηση, ο άνθρωπος θα παραμείνει ο σημαντικότερος παράγοντας της ναυτιλίας. Η μεγαλύτερη επένδυση που μπορεί να κάνει σήμερα η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα δεν είναι στα πλοία, αλλά στους ανθρώπους που τα διοικούν. Γιατί το μέλλον της ναυτιλίας δεν θα κριθεί μόνο από τα καύσιμα που θα χρησιμοποιούν τα πλοία, αλλά κυρίως από την ποιότητα των ανθρώπων που θα βρίσκονται στη γέφυρα και στο μηχανοστάσιό τους.Δεν μπορεί να υπάρξει έξυπνη ναυτιλία, πράσινη ναυτιλία ή ασφαλής ναυτιλία χωρίς άρτια εκπαιδευμένους, ικανούς και εμπνευσμένους ναυτικούς.

Το μέλλον της ναυτιλίας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από πιο «έξυπνα» πλοία, αλλά κυρίως από πιο ικανούς ανθρώπους.

* CEO Arcadia Shipmanagement Co Ltd, Chairman Green Award Foundation

naftemporiki.gr

Το άρθρο «Παγκόσμια έλλειψη αξιωματικών: Ηχηρό καμπανάκι για τη ναυτιλία, μεγάλη ευκαιρία για την Ελλάδα» εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Για την Ελλάδα, η 25η Ιουνίου έχει ιδιαίτερη σημασία και συμβολισμό. Είναι μια ημέρα αφιερωμένη στη ναυτοσύνη, μια αξία άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία, την ταυτότητα και την ανάπτυξη του τόπου μας. Είναι ταυτόχρονα μια ημέρα τιμής για όλους τους Έλληνες ναυτικούς, αλλά και ένα μήνυμα προς τους νέους ανθρώπους που επιλέγουν να ακολουθήσουν το απαιτητικό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό επάγγελμα της θάλασσας.

Διονύσης Θεοδωράτος, Πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας

Η σημερινή ημέρα αποτελεί τη διεθνή αναγνώριση της προσφοράς των ναυτικών, οι οποίοι εργάζονται με υψηλό αίσθημα ευθύνης, επαγγελματισμό και αφοσίωση, συχνά κάτω από απαιτητικές συνθήκες, συμβάλλοντας καθοριστικά στη λειτουργία του παγκόσμιου και εθνικού συστήματος θαλάσσιων μεταφορών.

Το φετινό μήνυμα του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) αναδεικνύει τις αυξανόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το ναυτικό επάγγελμα στη σύγχρονη εποχή. Σε ένα περιβάλλον διαρκών τεχνολογικών, περιβαλλοντικών και επιχειρησιακών μεταβολών, οι ναυτικοί παραμένουν ο σημαντικότερος παράγοντας επιτυχίας της ναυτιλίας.

Για την επιβατηγό ναυτιλία, η αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών συνδέεται άμεσα με τη συνεχή ενίσχυση της ασφάλειας των πληρωμάτων, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στα πλοία, καθώς και τη δημιουργία ουσιαστικών προοπτικών και κινήτρων για τη νέα γενιά ναυτικών.

Τα πληρώματα των επιβατηγών πλοίων ανταποκρίνονται καθημερινά με επαγγελματισμό, υπευθυνότητα και αφοσίωση στις ανάγκες του ακτοπλοϊκού δικτύου, εξασφαλίζοντας τη σύνδεση της νησιωτικής Ελλάδας με την ηπειρωτική χώρα και συμβάλλοντας καθοριστικά στην εδαφική, οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Η ναυτοσύνη, η εμπειρία και η εξειδίκευση των ανθρώπων της θάλασσας αποτελούν τη σημαντικότερη παρακαταθήκη και την ασφαλέστερη εγγύηση για το μέλλον των θαλάσσιων μεταφορών.

Εκ μέρους του Σ.Ε.Ε.Ν., εύχομαι σε όλους τους ναυτικούς μας υγεία, δύναμη, ασφαλή ταξίδια και γαλήνιες θάλασσες.

Ο Πρόεδρος του Σ.Ε.Ε.Ν.

Διονύσης Θεοδωράτος

Το άρθρο Μήνυμα του Προέδρου του Σ.Ε.Ε.Ν., κ. Διονύση Θεοδωράτου, για την Παγκόσμια Ημέρα Ναυτικού 2026 εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Μare liberum » σημαίνειστα ελληνικά «ελεύθερη θάλασσα». Αυτός είναι ο τίτλος ενός βιβλίου του Ολλανδού Ούγκο Γκρότιους, που δημοσίευσε το 1609. Ηταν η εποχή της διαμάχης των Ολλανδών με Πορτογάλους, Ισπανούς αλλά και Βρετανούς. Οι τρεις τελευταίες χώρες διεκδικούσαν τη mare clausum, την κλειστή θάλασσα. Επειδή ανακάλυψαν και χαρτογράφησαν τις θαλάσσιες οδούς προς την Ασία, θεωρούσαν ότι είχαν και το αποκλειστικό δικαίωμα να ελέγχουν τη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο προς αυτές τις περιοχές. Αντιθέτως, ο Γκρότι ους υποστήριξε ότι οι θάλασσες είναι ελεύθερες σε όλα τα έθνη και κανένα κράτος δεν μπορεί να τις κατέχει αποκλειστικά και να εμποδίζει το ελεύθερο εμπόριο. Η αρχή της ελευθερίας των θαλασσών, όπως έκτοτε ονομάστηκε, απετέλεσε τη βάση στην οποία αναπτύχθηκε το σύγχρονο Δίκαιο της Θάλασσας και ο Γκρότιους θεωρείται ο θεμελιωτής του διεθνούς δικαίου. Με το πέρασμα των αιώνων η κρατική κυριαρχία σταδιακά επεκτάθηκε προς τη θάλασσα. Τα κράτη απέκτησαν μία ζώνη χωρικών υδάτων δίπλα στις ακτές τους. Το θέμα όμως των ελεύθερων θαλασσίων οδών παρέμεινε θεμελιώδες.

Παρότι τα κράτη ασκούν κυριαρχία σε αυτή τη θαλάσσια ζώνη, παράλληλα επιτρέπεται να την διαπλέουν σκάφη τρίτων χωρών. Aς  δούμε τη διαφορά. Η νόμιμη είσοδος στο χερσαίο έδαφος ενός κράτους τελεί υπό τον αυστηρό έλεγχο του κράτους και γίνεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Αντιθέτως, ένα ξένο πλοίο, εμπορικό ή ακόμη και πολεμικό, μπορεί να εισέλθει όποτε θέλει στα χωρικά ύδατα ενός κράτους χωρίς να ενημερώσει. Μοναδική προϋπόθεση να προβαίνει σε «αβλαβή διέλευση», δηλαδή να μη διαταράσσει την ειρήνη, την ασφάλεια και τη δημόσια τάξη του παράκτιου κράτους. Το θέμα της ελευθερίας των θαλασσών επανήλθε κατά τη διάρκεια των εργασιών της Τρίτης Συνδιασκέψεως του ΟΗΕ μεταξύ 1973-82 που οδήγησαν στη σημερινή Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας. Ένα από τα βασικά ζητήματα ήταν η θέσπιση ενός καθολικού κανόνα 12 ν. μιλίων για το εύρος των χωρικών υδάτων. Κάποια κράτη είχαν χωρικά ύδατα 3 ν. μιλίων, αλλά 6 και 12, και κάποια λίγα τα είχαν επεκτείνει μέχρι τα 200 ν. μίλια! Ο προβληματισμός ήταν μεγάλος, ιδίως από τις μεγάλες ναυτικές δυνάμεις (περιλαμβανομένης και της Ελλάδας). Με την αύξηση στα 12 ν. μίλια τουλάχιστον 100 θαλάσσια περάσματα θα «έκλειναν» , υποχρεώνοντας τα πλοία να διασχίζουν τα χωρικά ύδατα ενός κράτους σε περιοχές που πρώτα ήταν ανοιχτές θάλασσες. Ο θεσμός της «αβλαβούς διελεύσεως» θεωρήθηκε ότι δεν προσέφερε επαρκείς εγγυήσεις για την ακώλυτη λειτουργία της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Γι’ αυτόν τον λόγο η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982) δημιούργησε ένα νέο θεσμό: τον «πλου διελεύσεως» (ή «διέλευση τράνζιτ») μέσα από «διεθνή στενά». Εν αντιθέσει προς την αβλαβή διέλευση, η οποία μπορεί να διακοπεί από το παράκτιο κράτος για λόγους ασφαλείας, η «διέλευση τράνζιτ» δεν παρεμποδίζεται ούτε διακόπτεται για οποιονδήποτε λόγο. Εννοείται ότι δεν απαιτείται η παροχή προηγούμενης άδειας από το παράκτιο κράτος ή έστω ειδοποίηση. Και, βεβαίως, όλα αυτά γίνονται χωρίς την πληρωμή τελών ή καταβολή διοδίων ή την παροχή οποιασδήποτε αποζημιώσεως προς το κράτος, τα χωρικά ύδατα του οποίου αποτελούν «διεθνή στενά».

Ενα από αυτά τα «διεθνή στενά» είναι και το θαλάσσιο πέρα σμα στο Ορμούζ.. Το μοιράζονται το Ιράν και το Ομάν. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός θέσπισε το 1973 εντός των στενών (δηλαδή εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν) συστήματα διαχωρισμού της ναυσιπλοΐας προκειμένου να αποφευχθούν ναυτικά ατυχήματα ατυχήματα. Ουδέποτε, . Ουδέποτε, όμως όμως, , διανοήθηκε κάποιο από τα δύο κράτη να επιβάλει την είσπραξη κομίστρων για τη διέλευση των στενών. Στην (ενδιάμεση) συμφωνία, όμως, της 17ης Ιουνίου 2026 μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, το θέμα αφήνεται εκκρεμές. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται στην παράγραφο 5 ότι το Ιράν θα επιτρέψει «την ασφαλήλή διέλευση εμπορικών πλοίων, εμπορικών πλοίων, χωρίς καμία χρέωση, μόνον για περίοδο εξήντα (60) ημερών». Τι θα γίνει μετά την πάροδο των 60 ημερών; Το σημείο αφήνεται αδιευκρίνιστο. Στην ίδια παράγραφο όμως αναφέρεται ότι το Ιράν με το Ομάν θα συζητήσουν «για τον καθορισμό του μελλοντικού καθεστώτος διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ» σύμφωνα και με το διεθνές δίκαιο. Η συγκεκριμένη διατύπωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής κάποιας χρηματικής παροχής για τις αόριστες ναυτιλιακές υπηρεσίες». Το θέμα είναι εξαιρετικά σοβαρό. Εάν επιβληθούν τέλη, η πρακτική δεν θα περιοριστεί μόνο στο Ορμούζ. Θα γίνει κανόνας σε όλα τα διεθνή στενά. Κάτι τέτοιο είναι απαράδεκτο και αντίθετο σε 400 χρόνια εφαρμογής του Δικαίου της Θάλασσας.

*Ο κ. Αγγελος Συρίγος είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, βουλευτής της Ν.Δ. στην Α΄ Αθηνών

Καθημερινή Κυριακής

Το άρθρο Διόδια στα Στενά; Οχι βέβαια! εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Υπάρχουν κάποια μνημεία που δεν τα ορίζει η πέτρα, αλλά το αίμα και η ιστορική μνήμη που κουβαλούν στους αιώνες. Ένα τέτοιο μνημείο, ένας ζωντανός πυρήνας της κρητικής λεβεντιάς και της αντίστασης κατά του οθωμανικού ζυγού, στέκει όρθρο στον Άγιο Παύλο Γαβαλοχωρίου στα Χανιά.

Πρόκειται για το ιστορικό στρατηγείο-οικία του γενικού αρχηγού των τελευταίων Κρητικών Επαναστάσεων (1822–1913), Κωνσταντίνου Μαλινού —ενός άνδρα που δικαίως χαρακτηρίζεται από πολλούς ιστορικούς ως ο «Κολοκοτρώνης της Κρήτης».

Ο αρχηγός των Κρητών επαναστατών, Κωνσταντίνος Μαλινός

Σήμερα, αυτό το ιστορικό οχυρό των 250 ετών διασώζεται χάρη στις άοκνες, πολυετείς προσπάθειες και την προσωπική φροντίδα του ιδιοκτήτη του, δημοσιογράφου και συγγραφέα Πέτρου Κασιμάτη. Μέσα από γνωστά δημοσιεύματα, όπως «Ο άνθρωπος πίσω απ’ το μνημείο» και «Η διάσωση του στρατηγείου της Κρητικής Επανάστασης», έχει αναδειχθεί η συγκλονιστική πορεία ενός κτιρίου που βάφτηκε με μπαρούτι, τυλίχθηκε στις φλόγες, αλλά αρνείται να παραδοθεί στη λήθη.

Το Φρούριο του Αποκόρωνα και οι Δύο Πυρπολήσεις από τους Τούρκους

Το σπίτι του αρχηγού των Κρητών επαναστατών Κωνσταντίνου Μαλινού στο Γαβαλοχώρι δεν υπήρξε ποτέ μια απλή αγροτική κατοικία. Ήταν ένα απόρθητο οχυρό, το κέντρο λήψης των πιο κρίσιμων στρατηγικών αποφάσεων για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και το καταφύγιο των επαναστατών. Λόγω ακριβώς αυτής της κομβικής του σημασίας, βρέθηκε δύο φορές στο στόχαστρο της μανίας των Οθωμανών, γνωρίζοντας τη βιβλική καταστροφή:

Η πρώτη πυρπόληση: Πραγματοποιήθηκε κατά τη μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866–1869, ως σκληρό αντίποινο των Τούρκων για τη δράση και τις απώλειες που τους προκαλούσε ο Μαλινός.

Η δεύτερη πυρπόληση: Σημειώθηκε κατά την αιματηρή Επανάσταση του 1895–1898, λίγο πριν από την τελική απελευθέρωση και την ανακήρυξη της Αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας.

Παρά το γεγονός ότι οι φλόγες έκαψαν τα πάντα στο εσωτερικό του, οι στιβαροί πέτρινοι τοίχοι άντεξαν, κρατώντας μέχρι σήμερα ζωντανά τα μαύρα σημάδια της φωτιάς.

Τα Ιστορικά Κειμήλια που Διασώζονται

Μια περιήγηση στον αυλόγυρο και τους χώρους του στρατηγείου αποκαλύπτει τον διπλό του χαρακτήρα ως σπιτικού και πολεμικού προπυργίου. Σήμερα διασώζονται αυθεντικά στοιχεία ανεκτίμητης αρχαιολογικής και ιστορικής αξίας:

• Πολεμίστρες: Στρατηγικά ανοιγμένες στους εξωτερικούς τοίχους, έτοιμες να δεχτούν τα καρυοφύλλια των αμυνόμενων Κρητών.
• Δέστρες αλόγων: Λαξευμένες πάνω στην πέτρα, εκεί όπου έδεναν τα άλογά τους οι οπλαρχηγοί που έφταναν από κάθε γωνιά του νησιού για τα πολεμικά συμβούλια.
• Τοξωτές καμάρες: Δείγματα της παραδοσιακής κρητικής και ενετικής αρχιτεκτονικής που στεφανώνουν με δέος τα δωμάτια.
• Πηγάδια – κρύπτες όπλων: Στον αυλόγυρο του σπιτιού, όπου οι επαναστάτες έκρυβαν τον οπλισμό, τα βόλια και τα μπαρουτόβολα κάτω από τη μύτη των Τούρκων.
• Πέτρινο πατητήρι: Μαρτυρία της καθημερινής ζωής, της αγροτικής παραγωγής και της ανάγκης για αυτάρκεια σε περιόδους αποκλεισμού.
• 

Το Κρησφύγετο του Ελευθερίου Βενιζέλου και το Στίγμα «Εν Γαβαλοχωρίω»

Μια από τις πιο συγκλονιστικές και άγνωστες πτυχές του κτιρίου είναι η στενή σύνδεσή του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο Μαλινός υπήρξε στενός και απόλυτα έμπιστος συνεργάτης του μεγάλου Κρητικού πολιτικού. Κατά τις κρίσιμες περιόδους των αναμετρήσεων, ο Βενιζέλος φιλοξενούνταν τακτικά και με άκρα μυστικότητα στο στρατηγείο.

Από το γραφείο αυτού του σπιτιού, ο Βενιζέλος συνέτασσε και έστελνε απόρρητες επιστολές για τον συντονισμό του Αγώνα. Για ευνόητους λόγους ασφαλείας, προκειμένου να μην δώσει το πλήρες στίγμα της παραμονής του στους Οθωμανούς που τον αναζητούσαν μανιωδώς, υπέγραφε τα έγγραφα χρησιμοποιώντας αποκλειστικά την ένδειξη «Εν Γαβαλοχωρίω».

Όταν οι συνθήκες το απαιτούσαν, τα πάνοπλα ένοπλα τμήματα του Μαλινού αναλάμβαναν να συνοδεύσουν τον Βενιζέλο μέσα από μυστικά, δύσβατα μονοπάτια της περιοχής, ώστε να φτάσει ασφαλής στον Βάμο —το κέντρο της οθωμανικής διοικητικής κυριαρχίας. Εκεί δόθηκε μια από τις πιο σκληρές μάχες, η οποία οδήγησε στην πυρπόληση του τουρκικού παλατιού (σεράι) από τις ελληνικές δυνάμεις, ανοίγοντας οριστικά τον δρόμο για την Αυτονομία της Κρήτης.

Το Διπλό Σχέδιο Διάσωσης: Από τα Μονοπάτια Μνήμης στην Ευρώπη

Ο δημοσιογράφος Πέτρος Κασιμάτης υποστηρίζει σθεναρά τη διάσωση του μνημείου

Η πάροδος 250 ετών και οι σκληρές καιρικές συνθήκες απειλούν σήμερα το ιστορικό στρατηγείο με κατάρρευση. Απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο, ο ιδιοκτήτης Πέτρος Κασιμάτης ξεδιπλώνει μια διπλή στρατηγική κίνηση:

1 Ένταξη στις «Διαδρομές των Μονοπατιών Μνήμης και Ιστορικής Συνέχειας»: Το μνημείο σχεδιάζεται να καταστεί επισκέψιμο για ταξιδιώτες, φιλίστορες, αλλά και για τους μαθητές των σχολείων του Αποκόρωνα, αποτελώντας ένα ζωντανό ιστορικό αφήγημα και ένα συναρπαστικό αποτύπωμα της περιοχής. Στην προσπάθεια αυτή, θεωρείται βέβαιη και καθοριστική η συνδρομή του δραστήριου Δημάρχου Αποκόρωνα, Χαράλαμπου Κουκιανάκη.

2 Υποψηφιότητα στα «Ευρωπαϊκά Μνημεία υπό Απειλή»: Λόγω των άμεσων φθορών από τον χρόνο και τη φύση, κινείται η διαδικασία ένταξης του κτιρίου σε ευρωπαϊκά προγράμματα επείγουσας προστασίας και αποκατάστασης.

Ισχυρό Μέτωπο Προσωπικοτήτων για τη Σωτηρία του Μνημείου

Η ανάγκη προστασίας του στρατηγείου του Μαλινού έχει κινητοποιήσει ένα σπουδαίο δίκτυο κορυφαίων προσωπικοτήτων και θεσμικών φορέων:

• Ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, δείχνει μεγάλο και ξεχωριστό ενδιαφέρον, προχωρώντας σε αποτελεσματικές παρεμβάσεις ουσίας που συμβάλλουν στην αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.
• Ο πρώην Αντιπρόεδρος της Βουλής, Γιώργος Σούρλας, έχοντας βρεθεί μαζί με τον Π. Κασιμάτη σε ειδικές αποστολές της Βουλής, στηρίζει ενεργά το εγχείρημα. Ο κ. Σούρλας διαθέτει τεράστια εμπειρία, έχοντας πρωτοστατήσει στη διάσωση εμβληματικών μνημείων, όπως ο Πύργος Νεμπόιζα στο Βελιγράδι (όπου μαρτύρησε ο Ρήγας Φεραίος) και η κατοικία της οικογένειας Υψηλάντη στο Κίεβο.
• Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας και Ακαδημαϊκός, Προκόπης Παυλόπουλος, συνέβαλε ουσιαστικά, έχοντας και κατά το παρελθόν αναλάβει σπουδαίες δράσεις διάσωσης για μνημεία μείζονος εθνικού ενδιαφέροντος.
• Το Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ) και ο Πρόεδρός του, Στρατηγός Ιωάννης Μπαλτζώης, υπογραμμίζουν τη στρατιωτική αξία του οχυρού.
• Η Ομοσπονδία Κρητικών Σωματείων στέκεται αρωγός, ενώνοντας τις δυνάμεις των απανταχού Κρητών.\

Ένα Διεθνές Συμπόσιο Προ των Πυλών

Το επόμενο μεγάλο ορόσημο για την ανάδειξη της ιστορίας του Αποκόρωνα έρχεται από τους Κρήτες της ομογένειας. Σε λίγο καιρό αναμένεται να διοργανωθεί στα Χανιά ένα κρίσιμο ιστορικό συμπόσιο για τους οπλαρχηγούς της Κρητικής Επανάστασης.

Σε αυτή την ειδική και λαμπρή εκδήλωση, θα τιμηθούν οι απόγονοι  των ηρώων, φέρνοντας ξανά στο παγκόσμιο προσκήνιο τη βαριά κληρονομιά του Κωνσταντίνου Μαλινού και δίνοντας νέα πνοή στο ιστορικό του στρατηγείο που αρνείται να σβήσει από τον χάρτη της ελληνικής μνήμης.

Το άρθρο Ένα μνημείο υπό απειλή ζητά τη διάσωση του εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.

Μετά από σχεδόν τρεις μήνες πολέμου, η κρίση έχει περάσει από το επίπεδο της γεωπολιτικής έντασης στο επίπεδο της πραγματικής οικονομικής διαταραχής. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται πλέον στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, αλλά επεκτείνονται σε ναυτιλία, λιπάσματα, τρόφιμα, βιομηχανικές πρώτες ύλες, ασφάλιστρα, πληθωρισμό και επενδυτική αβεβαιότητα.

Η μεγαλύτερη άμεση επίπτωση αφορά στην ενέργεια. Η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει σοβαρό έλλειμμα στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου. Η IEA εκτιμά ότι η παγκόσμια προσφορά μειώθηκε περαιτέρω τον Απρίλιο κατά 1,8 εκατ. βαρέλια/ημέρα, ενώ οι απώλειες από τον Φεβρουάριο φθάνουν τα 12,8 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Η παραγωγή χωρών του Κόλπου που επηρεάστηκαν από το κλείσιμο του Ορμούζ εμφανίζεται 14,4 εκατ. βαρέλια/ημέρα χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα. Το Reuters μετέδωσε ότι η IEA βλέπει πλέον έλλειμμα προσφοράς για το 2026, με το Brent γύρω στα 107 δολάρια/βαρέλι, ενώ τα παγκόσμια αποθέματα έχουν υποχωρήσει κατά περίπου 246 εκατ. βαρέλια.

Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος αφορά στα λιπάσματα και τα τρόφιμα. Η κρίση επηρεάζει πλέον και την αγροδιατροφική αλυσίδα. Το IMF επισημαίνει ότι περίπου το ένα τρίτο των φορτίων λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ και ότι οι διαταραχές συμπίπτουν με την περίοδο σποράς στο βόρειο ημισφαίριο, αυξάνοντας τον κίνδυνο για υψηλότερες τιμές τροφίμων. Αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος δεν μεταφέρεται στην οικονομία μόνο μέσω της βενζίνης και του ρεύματος, αλλά και μέσω ουρίας, αμμωνίας, θείου, φωσφορικών, κόστους αγροτικής παραγωγής και τελικών τιμών τροφίμων.

Τα προβλήματα στη ναυτιλία και τα logistics δημιουργούν μια ακριβότερη και πιο αβέβαιη εφοδιαστική αλυσίδα. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μόνο ενεργειακό πέρασμα, αλλά κόμβος για φορτία χημικών, λιπασμάτων, θείου, μετάλλων και βιομηχανικών ενδιάμεσων προϊόντων. Η UNCTAD σημειώνει ότι η διαταραχή στη διέλευση από το Ορμούζ προκαλεί επιπτώσεις πέραν της περιοχής, επηρεάζοντας ενεργειακές αγορές, θαλάσσιες μεταφορές και παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η άμεση συνέπεια είναι αύξηση ναύλων, ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου, χρόνων παράδοσης, κόστους αποθεματοποίησης και κόστους εναλλακτικών διαδρομών.

Η επιστροφή εισαγόμενων πιέσεων εκτινάσσει τον πληθωρισμό στην Ευρώπη. Το IMF εκτιμά ότι η παγκόσμια οικονομία επηρεάζεται από υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων, ισχυρότερες πληθωριστικές προσδοκίες και αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Στο βασικό του σενάριο, η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται για το 2026 και 2027, χαμηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η πίεση μεταδίδεται κυρίως από καύσιμα, μεταφορές, τρόφιμα, λιπάσματα, εισαγόμενες πρώτες ύλες και κόστος παραγωγής.

Σοβαρές επιπτώσεις εκτός από το Ιράν παρατηρούνται και σε όλες τις οικονομίες του Κόλπου. Παρά το γεγονός ότι οι χώρες του Κόλπου επωφελούνται σε ορισμένες περιόδους από υψηλές τιμές ενέργειας, η σημερινή κρίση πλήττει και τις ίδιες, λόγω εμπορικών διαταραχών, μεταφορικού κόστους, αβεβαιότητας και καθυστερήσεων στις εξαγωγές. Δημοσκόπηση οικονομολόγων που μετέδωσε το Reuters δείχνει αναθεώρηση προς τα πάνω των προβλέψεων πληθωρισμού σε χώρες όπως ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Ομάν και Μπαχρέιν. Η Aramco προειδοποίησε επίσης ότι όσο παρατείνονται οι διαταραχές μέσω Ορμούζ, τόσο δυσκολότερη γίνεται η επαναφορά της πετρελαϊκής αγοράς σε ισορροπία, πιθανόν ακόμη και προς το 2027.

Στην ερώτηση εάν υπάρχει κίνδυνος ελλείψεων για την Ευρώπη, η απάντηση είναι Ναι, κυρίως σε λιπάσματα, βιομηχανικές πρώτες ύλες, χημικά, μέταλλα και βιομηχανικά ενδιάμεσα προϊόντα. Η UNCTAD προειδοποιεί ότι η κρίση μεταδίδεται σε τρόφιμα, logistics, πληθωρισμό, μεταφορές και βιομηχανία. Η Ελλάδα δεν κινδυνεύει άμεσα από έλλειψη καυσίμων και προϊόντων, αλλά υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ακρίβειας, καθυστερήσεων και περιορισμένης διαθεσιμότητας σε βιομηχανικά αγαθά.

Το κρίσιμο σημείο είναι αν η κρίση συνεχιστεί και το καλοκαίρι ή υπάρξει νέα κλιμάκωση στο Ορμούζ, τότε ο κίνδυνος πραγματικών ελλείψεων θα αυξηθεί σημαντικά το φθινόπωρο του 2026 και κυρίως το 2027. Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος ελλείψεων υπάρχει στην αγορά λιπασμάτων, αφού το 35% του παγκόσμιου εμπορίου αμμωνίας και το 50% της ουρίας περνά από Ορμούζ.  Η ICIS προειδοποιεί ήδη για «severe and unprecedented effect» στην αγορά, κίνδυνο «two-tier food economy» και αποκλεισμό φτωχότερων χωρών από την αγορά λιπασμάτων. Αυτό σημαίνει πιθανές ελλείψεις λιπασμάτων το φθινόπωρο, μικρότερες σοδειές το 2027 και υψηλότερες τιμές τροφίμων.

Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος ελλείψεων είναι πιο μακρινός, αλλά οικονομικές επιπτώσεις υπάρχουν και εστιάζουν σε πέντε σημεία. Τη ναυτιλία με αυξημένους κινδύνους δρομολογίων, ασφάλιστρα και επιχειρησιακό κόστος. Την ενέργεια με υψηλότερες τιμές πετρελαίου και πιθανές πιέσεις σε καύσιμα μεταφορών. Την αγροτική παραγωγή με ακριβότερα λιπάσματα και εισροές. Τον πληθωρισμό με αναζωπύρωση στο 5,4% και πιέσεων σε τρόφιμα, μεταφορές και υπηρεσίες. Τα λιμάνια και τα logistics με την ανάγκη για καλύτερη διαχείριση αποθεμάτων και εναλλακτικών αλυσίδων.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο έχει εξελιχθεί σε πολυεπίπεδο οικονομικό σοκ. Δεν είναι μόνο ενεργειακή κρίση. Είναι κρίση εφοδιαστικής, πρώτων υλών, τροφίμων, ναυτιλίας και πληθωρισμού. Το κεντρικό μήνυμα για Ευρώπη και Ελλάδα είναι σαφές χρειάζεται προετοιμασία, ανθεκτικότητα και συνεργασία. Αυτό που πρέπει να γίνει άμεσα είναι η διαφοροποίηση προμηθευτών, στρατηγικά αποθέματα σε κρίσιμα αγαθά, ενίσχυση της ανθεκτικότητας των logistics και στενότερη παρακολούθηση των μη ενεργειακών εξαρτήσεων, ειδικά σε λιπάσματα, χημικά και βιομηχανικά υλικά, αλλά κυρίως η στήριξη σε πραγματικό χρόνο νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το άρθρο Ανασκόπηση οικονομικών επιπτώσεων και κινδύνου ελλείψεων στον τρίτο μήνα του πολέμου εμφανίστηκε πρώτα στο Maritimes.